Kwercetyna to związek z grupy flawonoidów. Wykazuje silne właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. Wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego, korzystnie wpływa na pracę układu krążenia. Może też ułatwiać utratę masy ciała. Kwercetynę wykorzystywano jako barwnik do bawełny oraz odczynnik chelatujący jony metali. Następnie zaczęto badać ją pod kątem właściwości prozdrowotnych oraz potencjalnego wykorzystania w lecznictwie…
L-DOPA jest aminokwasem, z którego w mózgu wytwarzany jest neuroprzekaźnik dopamina. W 1936 r. w Indiach wyizolowano ją z nasion bobu, stosowanych w Ajurwedzie do leczenia choroby Parkinsona. Ponieważ jednak wówczas nie widziano zastosowania lewodopy, odkrycie to nie zostało docenione. W latach 50. XX w. szwedzki neurofarmakolog Arvid Carlsson badał jej zastosowanie w leczeniu choroby Parkinsona, związanej z degeneracją neuronów dopaminergicznych w części mózgu zwanej istotą czarną. Dwadzieścia lat później wykorzystanie jej w tym celu stało się powszechne…
Glutamina (Gln) została opisana po raz pierwszy jako cząsteczka o istotnych właściwościach biologicznych w 1873 roku. Dwaj naukowcy, Hlasiwetz i Habermann, zasugerowali, że obecność amoniaku (NH4 +) po hydrolizie białek jest wynikiem degeneracji grup amidowych z asparaginy i innego aminokwasu – glutaminy. Około 10 lat później inni uczeni – Schulze i Bosshard – wyizolowali Gln z naturalnego źródła, którym był sok z buraków. Równolegle Damodaran i jego współpracownicy zajęli się opisaniem metabolizmu tego aminokwasu…
L-teanina jest związkiem chemicznym z grupy α-aminokwasów niebiałkowych, pochodną kwasu L-glutaminowego. Odkryta została przez japońskich badaczy w roku 1949, jako jeden ze składników herbaty chińskiej (Camellia sinensis), zaś w 1964 r. w Japonii zatwierdzono ją jako dodatek do żywności. Jest wytwarzana w korzeniach rośliny, skąd następnie transportowana jest do liści, w których jest akumulowana, stanowiąc do 3% ich suchej masy i ok. 50% występujących w nich aminokwasów…
Tyrozyna jest jednym z dwudziestu aminokwasów białkowych. Nazwa tego organicznego związku pochodzi od greckiego słow tyros oznaczajacego ser. Zaliczana jest do aminokwasów endogennych, czyli takich, które są wytwarzane w organizmie. Aby synteza ta jednak miała miejsce, konieczna jest obecność innego aminokwasu, a mianowicie fenyloalaniny. Szacuje się, że aż 70% przyjętej droga pokarmową fenyloalaniny jest przekształcane przez wątrobą w tyrozynę. Biologiczne znaczenie tyrozyny jest ogromne. W organizmie pełni ona rolę przekaźnika wewnątrzkomórkowego, który może być fosforylowany przez kinazy białkowe. Ponadto jest ona związkiem wyjściowym w syntezie bardzo ważnego neuroprzekaźnika – dopaminy…
Lit to pierwiastek chemiczny z grupy metali. W warunkach standardowych jest najlżejszym ciałem stałym, unoszącym się na powierzchni wody. Uważa się, że jest jednym z trzech pierwiastków – obok wodoru i helu – powstałych w Wielkim Wybuchu. W czystej postaci jest miękkim ciałem stałym o srebrno-białej barwie. Ze względu na wysoką reaktywność, w naturze występuje jedynie w postaci związków chemicznych, najczęściej o budowie jonowej. Lit jako pierwiastek chemiczny został odkryty w 1817 roku przez Johanna Arfvedsona, szwedzkiego chemika pracującego w laboratorium Jönsa Jacoba Berzeliusa. Pod koniec XIX wieku wykryto go również ludzkich tkankach…
Lizyna została po raz pierwszy wyizolowana w 1889 roku z białka mleka, kazeiny, przez niemieckiego chemika Ferdinanda Heinricha Edmunda Drechsela. On też nadał nazwę temu aminokwasowi. Kilkanaście lat później, w 1902 roku, Emil Fischer i Fritz Weigert, również niemieccy chemicy, po raz pierwszy dokonali jej syntezy i ustalili strukturę jej cząsteczki. Lizyna występuje w postaci dwóch izomerów optycznych – L- i D-lizyny – z których tylko L-lizyna jest wykorzystywana przez organizmy żywe…
Lukrecja gładka to roślina używana często w przemyśle spożywczym jako słodzik. Jest także cenna ze względu na swoje właściwości prozdrowotne. Obecne w niej związki aktywne działają neuroprotekcyjnie i regulują odpowiedź immunologiczną. Ponadto mogą wspomagać prace układu oddechowego oraz hamują rozwój drobnoustrojów.
Luteina to karotenoid naturalnie występujący w przyrodzie i żywności. Jest silnym antyoksydantem i chroni komórki układu nerwowego przed uszkodzeniami. Ma zastosowanie m.in. w profilaktyce i wspomaganiu leczenia zaburzeń wzroku oraz funkcji poznawczych.
Maca (Lepidium meyenii) to roślina korzeniowa pochodząca z Ameryki Południowej, gdzie w stanie naturalnym występuje powszechnie w Andach na wysokości ok. 4000-4500 m n.p.m. Jest to jedna z nielicznych roślin rosnących tak wysoko, która przeznaczona jest do spożycia. Zasiedla tereny znajdujące się w ekstremalnych warunkach klimatycznych o glebach nieodpowiednich do wzrostu innych gatunków. Potrafi znieść ciężkie warunki środowiskowe – jest bardzo odporna na działanie silnego wiatru oraz na wpływ wysokich temperatur…
Maczużnik chiński to pasożytniczy grzyb z rodziny maczużnikowatych (Cordycipitaceae), o charakterystycznym kształcie owocnika, przypominającym maczugę. Jest to gatunek endemiczny, charakterystyczny dla Wyżyny Tybetańskiej i Himalajów. Tradycyjna medycyna Dalekiego Wschodu zna go od tysięcy lat. Legenda głosi, iż odkryli go Tybetańczycy, którzy zauważyli, że zjadające jego owocniki jaki mają więcej siły, a spożywający go mężczyźni walczą z większą determinacją…
Pierwsze zapisy dotyczące związków magnezu zostały udokumentowane po raz pierwszy w historii nauki w roku 1755, jako wyniki wieloletnich badań szkockiego chemika i fizyka Josepha Blacka. Określił on różnice pomiędzy magnezem a węglanami wapnia. Pierwiastek ten został po raz pierwszy wyodrębniony w czystej formie przez brytyjskiego chemika Davy’ego Humphreya w 1808 roku. Produkcję tego minerału na skalę przemysłową rozpoczęto w roku 1857, we Francji. Nazwa tego makroelementu pochodzi najprawdopodobniej od słowa „Magnesia”, czyli nazwy miasta w Azji Mniejszej…
Magnolia lekarska (Magnolia officinalis) to roślina z rodziny magnoliowatych (Magnoliaceae), obejmującej kilkanaście gatunków. Jest to drzewo średniej wielkości, dorastające do wysokości 15-20 m. W stanie naturalnym występuje rzadko, głównie w chińskich prowincjach Hubei i Sichuan, w lasach na wysokości 2000-2500 m n.p.m. Częściej jest uprawiana, także w środkowej części Chin. Nazwa rodzaju „magnolia” pochodzi od nazwiska Pierre’a Magnola, francuskiego botanika żyjącego na przełomie XVII i XVIII wieku. Poza swoim naturalnym zasięgiem, drzewa z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne, ze względu na ich duże, piękne kwiaty…
Żagwica listkowata (Grifola frondosa) to gatunek grzyba z rodziny żagwiowatych (Polyporaceae). Odkryty został przez Jamesa Dicksona w 1785 roku i początkowo nazywany był Boletus frondosus. Powszechną obecnie nazwę łacińską wprowadził w roku 1821 Samuel Frederick Gray. Polski termin pojawił się natomiast po raz pierwszy w pracy Stanisława Domańskiego pochodzącej z 1967 roku. Charakterystyczne dla tego grzyba są wyrastające ze wspólnego pnia, jednoroczne, łopatkowate kapelusze o różnej barwie (od białej do ciemnoszarej), która uzależniona jest od dostępności światła). W Polsce żagwica naturalnie występuje rzadko i znajduje się na “Czerwonej liście roślin i grzybów Polski”, w której przypisano jej status V, oznaczający zagrożenie wymarciem…
Mangan to pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych. W naturze nie występuje w wolnej postaci, jest obecny jedynie w postaci związków. Często towarzyszą mu związki żelaza. Jednym z takich minerałów jest piroluzyt, znany już od czasów prehistorycznych i wykorzystywany przez neandertalczyków jako pigment do malowideł jaskiniowych. Mangan jest niezbędny dla prawidłowego przebiegu procesów życiowych wielu organizmów. Jego atomy znajdują się w centrach aktywnych licznych enzymów bakteryjnych, roślinnych i zwierzęcych…
Męczennica cielista jest jednym z ponad 500 gatunków należących do rodzaju Passifloraceae. Owoce tej rośliny znane były już ludom pierwotnym zamieszkującym tereny należące obecnie do Ameryki, a dokładnie Stanów Zjednoczonych. Potwierdzeniem tego są pestki znalezione wśród wykopalisk datowanych na kilka tysięcy lat. Pomimo tego, nazwa Passiflora pojawiła się dopiero w XVII wieku. Oznacza ona “kwiat pasyjny”. Ustanowili ją hiszpańscy księża, którzy dopatrywali się w kwiecie tej rośliny mistycznych symboli odnoszących się do Męki Pańskiej…
Melatonina to monoamina biogenna o lipofilowej strukturze, dzięki której z łatwością pokonuje wszelkie bariery biologiczne organizmu. Jej biodostępność jest różna, ponieważ zależy od wielu czynników (zwykle wynosi ok. 15%). Oprócz szyszynki, miejsca syntezy MEL stanowią również m.in. siatkówka oka, przewód pokarmowy, komórki szpiku kostnego, płytki krwi i limfocyty. Metabolizm tego hormonu zachodzi w wątrobie oraz częściowo w nerkach. Ścieżka metaboliczna przemian L-tryptofanu w cząsteczkę metioniny obejmuje cztery etapy, podczas których ma miejsce synteza m.in. serotoniny…
Meldonium to syntetyczny analog gamma-butyrobetainy, prekursor L-karnityny. Jest związkiem nootropowym, gdyż wspomaga zdolności poznawcze. Ponadto korzystnie wpływa na pracę układu krążenia oraz na wydolność fizyczną.
Melisa lekarska (Melissa officinalis) to wieloletnia roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Pochodzi z terenów wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, obecnie zaś występuje w Europie oraz na należących do strefy klimatu umiarkowanego obszarach Azji i Ameryki Północnej. W stanie dzikim występuje również w Afryce Północnej – na terenie Maroka, Madery, Wysp Kanaryjskich i Tunezji. Na całym świecie jest natomiast uprawiana. Melisa dorasta do 60-100 cm wysokości. Jej naprzeciwlegle ułożone liście mają okrągłą lub sercowatą blaszkę o karbowanych lub ząbkowanych brzegach. Wydzielają one charakterystyczny, cytrynowy zapach…
Memantyna to związek chemiczny opracowany w 1968 roku przez Eli Lilly and Company, przedsiębiorstwo farmaceutyczne o globalnym zasięgu. Jego cząsteczka została zaprojektowana i opatentowana z myślą o leczeniu cukrzycy. Jednak wyniki późniejszych badań wykazały, że jest on nieefektywny w obszarze obniżania poziomu cukru we krwi. Niemal 20 lat później zainteresowała się nim niemiecka firma farmaceutyczna, która wprowadziła go na rynek pod nazwą Axura, jako lek przeciwko otępieniu. W krajach Unii Europejskiej takie wykorzystanie memantyny zostało dopuszczone w 2002 roku, zaś Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) pozwoliła na jej zastosowanie terapeutyczne w 2003 roku…
Miedź to pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych. Jej nazwa w wielu językach, w tym w łacińskim (cuprum) i angielskim (copper), nawiązuje do Cypru – miejsca, w którym w starożytności była wydobywana. Początkowo nazywano ją “metalem cypryjskim” (łac. cyprum aes), później zaś upowszechniła się nazwa cuprum. Miedź występuje powszechnie w organizmach żywych. Białka zawierające jej atomy odgrywają istotną rolę w transporcie elektronów. Pierwiastek ten jest niezbędny w oddychaniu tlenowym u wszystkich organizmów eukariotycznych…
