Lit jest składnikiem mineralnym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Naukowcy postulują, że powinien zostać włączony do grupy mikroelementów. Jego obecne zastosowanie obejmuje przede wszystkim stabilizację nastroju.
lit funkcjonuje w literaturze naukowej, dokumentacji farmaceutycznej oraz piśmiennictwie branżowym pod wieloma nazwami. Poniżej zestawiono oficjalne oznaczenia stosowane w różnych kontekstach językowych i klasyfikacyjnych.
Lit to pierwiastek chemiczny z grupy metali. W warunkach standardowych jest najlżejszym ciałem stałym, unoszącym się na powierzchni wody. Uważa się, że jest jednym z trzech pierwiastków – obok wodoru i helu – powstałych w Wielkim Wybuchu. W czystej postaci jest miękkim ciałem stałym o srebrno-białej barwie. Ze względu na wysoką reaktywność, w naturze występuje jedynie w postaci związków chemicznych, najczęściej o budowie jonowej.
Lit jako pierwiastek chemiczny został odkryty w 1817 roku przez Johanna Arfvedsona, szwedzkiego chemika pracującego w laboratorium Jönsa Jacoba Berzeliusa. Pod koniec XIX wieku wykryto go również ludzkich tkankach. W tym samym czasie zaczęto stosować go w terapii dny moczanowej, gdyż zaobserwowano, że może on rozpuszczać kryształy kwasu moczowego. Jednak dawki, które byłyby skuteczne w tym celu, okazały się toksyczne dla organizmu, dlatego też zaniechano tej praktyki. W 1920 roku opracowano recepturę napoju z limonką zawierającego cytrynian litu. Nazywał się on Bib-Label Lithised Lemon-Lime Soda, lecz wkrótce zmieniono nazwę na “7Up”. Jednak od 1948 roku w jego składzie nie ma litu. W 1949 roku odkryto uspokajające działanie tego pierwiastka. Wkrótce zaczęto stosować go w celu kontrolowania i łagodzenia manii u hospitalizowanych pacjentów psychiatrycznych.
Oficjalnie lit nie jest klasyfikowany jako mikroelement, jednak niektórzy naukowcy sugerują, że powinien być za taki uznawany. Postulują także ustalenie zalecanego dziennego spożycia tego pierwiastka na poziomie 1 mg dla osoby dorosłej. Lit jest stosowany jako środek normotymiczny. Wyniki badań wskazują też na to, że może on korzystnie wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego w stanach takich jak choroba Alzheimera czy alkoholizm.
Głównymi źródłami pokarmowymi litu są:
Wyniki badań naukowych wskazują na to, że lit jest środkiem stabilizującym nastrój, skutecznym w zaburzeniach takich jak choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD). Udowodniono, że pierwiastek ten jest w stanie zwiększyć syntezę serotoniny w mózgu nawet o 80%. Najprawdopodobniej jest to wynik zwiększenia podaży tryptofanu w mózgu. U szczurów, którym podawano sole litu stężenie tego aminokwasu wzrosło bowiem o 70%. W innym badaniu wykazano, że lit stymuluje uwalnianie serotoniny z neuronów hipokampa. Zaobserwowano również redukcję stężenia receptorów tego neuroprzekaźnika. Wydaje się również, że lit oddziałuje na wiele etapów gospodarki serotoninowej. Wyniki te sugerują, że lit normalizuje aktywność serotoniny w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
Wykazano, że lit bierze udział w regulacji aktywności czynnika neurotroficznego pochodzenia mózgowego (BDNF), czynnika wzrostu nerwów (NGF), neurotrofiny 3 (NT3) – zwiększa stężenie tych związków oraz ich receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym. Wykazano, że stosowanie litu skutkuje zwiększeniem gęstości neuronów i objętości hipokampa. U osób z ChAD przyjmujących sole litu zaobserwowano poprawę pamięci werbalnej.
W innym badaniu zaobserwowano, że przyjmowanie litu przez okres 12 miesięcy przyczyniło się do poprawy zdolności poznawczych u osób z amnestycznymi łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (aMCI). Efekt ten był powiązany ze spadkiem stężenia białka tau. Przeprowadzono również testy z wykorzystaniem zwierzęcego modelu choroby Alzheimera. U zwierząt, którym podawano mikrodawki węglanu litu zaobserwowano zmniejszoną liczbę płytek starczych, brak utraty neuronów w obrębie kory mózgu i hipokampa, a także zwiększone stężenie BDNF w porównaniu do grupy kontrolnej, która otrzymywała placebo. Mikrodawki litu okazały się też skuteczne w zapobieganiu utracie zdolności poznawczych u ludzi. Dostępne wyniki badań sugerują, że pierwiastek ten mógłby znaleźć zastosowanie jako element profilaktyki choroby Alzheimera.
Udowodniono, że lit wykazuje działanie przeciwzapalne. Pierwiastek ten hamuje bowiem aktywność kinazy syntazy glikogenu 3 (GSK-3), będącej czynnikiem prozapalnym. W związku z tym badane są możliwości zastosowania tego pierwiastka w terapii przewlekłych chorób zapalnych, szczególnie tych, które dotyczą ośrodkowego układu nerwowego.
