Magnolia lekarska od tysięcy lat stosowana jest w tradycyjnej medycynie krajów wschodu jako środek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy. Dzisiejsze badania potwierdzają jej właściwości nootropowe, neuroprotekcyjne i immunomodulacyjne, za które odpowiedzialne są głównie dwa związki: magnolol i honokiol.
magnolia lekarska funkcjonuje w literaturze naukowej, medycynie tradycyjnej oraz obrocie suplementacyjnym pod wieloma nazwami wywodzącymi się z różnych języków i tradycji kulturowych. Poniżej zestawiono kluczowe określenia stosowane w poszczególnych kontekstach.
Magnolia lekarska (Magnolia officinalis) to roślina z rodziny magnoliowatych (Magnoliaceae), obejmującej kilkanaście gatunków. Jest to drzewo średniej wielkości, dorastające do wysokości 15-20 m. W stanie naturalnym występuje rzadko, głównie w chińskich prowincjach Hubei i Sichuan, w lasach na wysokości 2000-2500 m n.p.m. Częściej jest uprawiana, także w środkowej części Chin.
Nazwa rodzaju „magnolia” pochodzi od nazwiska Pierre’a Magnola, francuskiego botanika żyjącego na przełomie XVII i XVIII wieku. Poza swoim naturalnym zasięgiem, drzewa z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne, ze względu na ich duże, piękne kwiaty. W Chinach ich marynowane płatki są stosowane do przyprawiania ryżu.
Magnolia lekarska jest najpopularniejszym gatunkiem roślin z rodzaju Magnolia używanym w lecznictwie. Od tysięcy lat wykorzystywana była przez lekarzy z krajów Dalekiego Wschodu. Tradycyjna medycyna chińska i japońska stosuje magnolię jako środek przeciwlękowy i przeciwdepresyjny, zmniejszający napięcie i łagodzący zaburzenia snu, a także w terapii astmy. W Korei zaś za jej pomocą od wieków leczona jest cukrzyca. Często jej kora oraz rozwijające się pąki kwiatowe są składnikami różnego rodzaju mieszanek ziołowych. Wyniki badań prowadzonych w ostatnich latach wskazują, iż jest ona skutecznym środkiem przeciwko depresji, zaburzeniom poznawczym czy skutkom stresu, a także sugerują jej niezwykły potencjał w terapii przeciwnowotworowej.
Magnolia od tysięcy lat stosowana jest jako środek przeciwlękowy i przeciwdepresyjny. Ze względu na wpływ na układ nerwowy można zaliczyć ją do roślin o działaniu nootropowym i neuroprotekcyjnym. Jest także immunomodulatorem i wykazuje pewien potencjał w zakresie leczenia nowotworów. Ma również właściwości przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne.
Głównymi substancjami aktywnymi zawartymi w magnolii lekarskiej są magnolol i honokiol – neolingany, będące związkami z grupy polifenoli. To one są źródłem dobroczynnych właściwości tego drzewa. Ponadto kora magnolii, będąca głównym surowcem zielarskim, zawiera także:
Magnolol i honokiol, a także 4-0-metylhonokiol przekraczają barierę krew-mózg, a ich poziom w mózgu może być nawet czterokrotnie wyższy niż w osoczu krwi. Dzięki temu wywierają one liczne wpływy na układ nerwowy.
Związki te zwiększają aktywność acetylocholiny poprzez pobudzanie jej uwalniania z neuronów cholinergicznych oraz zwiększenie jej powinowactwa do cholinergicznych receptorów muskarynowych. Ponadto 4-0-metylhonokiol jest inhibitorem acytylocholinestrazy – enzymu rozkładającego acetylocholinę. Badania wykazują, iż wszystkie te trzy związki mogą być pomocne w zwalczaniu deficytów poznawczych związanych z chorobą Alzheimera oraz zmian zachodzących w miarę procesu starzenia się mózgu.
Działając jako pozytywne modulatory allosteryczne, magnolol i honokiol uwrażliwiają receptory GABA, a także zwiększają ich liczbę na powierzchni komórek nerwowych. Wydaje się, że stąd właśnie wynikają przeciwlękowe i przeciwdepresyjne właściwości magnolii, a także jej zdolność do łagodzenia bezsenności, drażliwości oraz przeciwdziałania spadkowi libido. Są to objawy menopauzy, w kontroli których magnolia może być pomocna.
Polifenole pochodzące z magnolii wpływają także na gospodarkę innych neuroprzekaźników. Choć nie wyjaśniono do końca sposobu, w jaki się to odbywa, są one potencjalnymi inhibitorami transportu dopaminy – mogą zmniejszać jej aktywność, działając jako agoniści lub antagoniści jednego z typów jej receptorów. Również nieznany jest do tej pory mechanizm oddziaływania magnololu na transport serotoniny. Wiadomo jednak, iż jest on inhibitorem uwalniania tego neuroprzekaźnika z komórek. Działa także jako agonista jednego z typów jego receptorów, jednak jest to wpływ słaby i mało istotny.
Magnolol i honokiol są także neuroprotektantami – chronią zwłaszcza neurony cholinergiczne przed skutkami starzenia i ekspozycji na toksyny.
Honokiol w ostatnich latach jest intensywnie badany pod kątem swojej aktywności przeciwnowotworowej. Wyniki badań prowadzonych na liniach komórkowych dają pewne nadzieje. Polifenol ten jest silnym antyoksydantem, nawet 1000 razy silniejszym niż retinol (witamina E). Działanie to sprawia, że może on być skuteczny w profilaktyce przeciwnowotworowej. Może też być pomocny w ograniczaniu rozwoju już istniejących guzów. W patologicznych komórkach związek ten indukuje apoptozę – naturalny, zaprogramowany proces śmierci komórkowej. Badania udowodniły korzystne działanie honokiolu w przypadku raka okrężnicy, raka piersi, raka prostaty, raka płuc i raka pęcherza.
Magnolia wykazuje także efekt terapeutyczny w leczeniu boreliozy. Hamuje ona działanie metaloproteinaz – enzymów, które pośrednio aktywują krętki boreliozy. Jest też inhibitorem prozapalnych interleukin (IL-6 i IL-8). Dzięki temu zapobiega powstawaniu stanów zapalnych w obrębie układu kostno-stawowego i układu nerwowego, a tym samym – zwyrodnieniom stawów.
Magnolol wywiera ponadto korzystny efekt w leczeniu paradontozy oraz redukuje liczbę bakterii żyjących w jamie ustnej, które mogą powodować tę chorobę.
Badania prowadzone na szczurach wykazały, iż dzięki zawartości magnololu i honokiolu magnolia ma pewien potencjał także w walce z cukrzycą. Przede wszystkim obniża poziom glukozy we krwi bez wywoływania przyrostu tkanki tłuszczowej. Ponadto sprzyja redukcji tkanki tłuszczowej oraz przyspiesza przemianę materii – ta właściwość magnolii jest wykorzystywana również we wspomaganiu odchudzania. Magnolia wykazuje także właściwości nefroprotekcyjne, na co wskazuje obniżenie stężenia białka w moczu.
