Układ nerwowy - Strona 6 z 8 - NeuroExpert - Encyklopedia Neurofizjologii

Serotonina

Serotonina – (5-hydroksytryptamina, 5-HT) jest jednym z głównych neuroprzekaźników. Ze względu na budowę chemiczną należy do grupy amin biogennych. Jej bezpośrednim prekursorem jest L-tryptofan, aminokwas egzogenny, który jest przyjmowany wraz z posiłkiem, a synteza zachodzi w dwóch etapach. Pierwszy polega na przekształceniu L-tryptofanu w 5-hydroksytryptofan, który katalizuje enzym zwany hydroksylazą tryptofanu. Następnie 5-hydroksytryptofan ulega dekarboksylacji, zachodzącej pod wpływem dekarboksylazy 5-hydroksotryptofanowej, w wyniku czego otrzymywana jest serotonina…

Sieć domyślna mózgu

Sieć domyślna mózgu to jedna z głównych sieci neuronowych. Jest aktywna, gdy mózg nie wykonuje żadnych zewnętrznych zadań, a człowiek skupia się na przetwarzaniu informacji o sobie samym i o własnym życiu.

Sieć kontroli poznawczej

Sieć kontroli poznawczej tworzona jest przez powiązane ze sobą obszary mózgu uczestniczące e kontrolowaniu procesów kognitywnych. Umożliwia dostosowywanie się do zmiennych warunków środowiska oraz wykonywanie różnorodnych zadań. Zaburzenia jej pracy mogą pojawiać się w wyniku chorób psychicznych i upośledzają funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie.

Sieć uwagowa

Sieć uwagowa mózgu (ang. attentional network, AT) jest jedną z głównych sieci neuronowych występujących w układzie nerwowym człowieka. Dzieli się na sieć grzbietową (ang. dorsal attention network, DAN) i brzuszną (ang. ventral attention network, VAN). Pierwsza z nich odpowiada za przetwarzanie informacji docierających ze środowiska i konstruowanie rzeczywistości na podstawie wcześniejszych doświadczeń. Dodatkowo jest odpowiedzialna za kierowanie uwagi na zadanie. Natomiast VAN bierze udział w rejestrowaniu niespodziewanych bodźców. Sieć uwagowa mózgu umożliwia selektywne przetwarzanie informacji ze środowiska zewnętrznego i skoncentrowanie się na ich najbardziej istotnych aspektach…

Sieć wyobraźni

Sieć wyobraźni odpowiada za procesy tworzenia i przetwarzania wymyślonych obrazów. W jej skład wchodzą struktury takie jak hipokamp, kora przedczołowa i zakręt obręczy. Niekiedy bywa utożsamiana z siecia domyślną mózgu.

Sieci nerwowe

Sieci neuronowe to struktury złożone z miliardów neuronów tworzących rozbudowany układ połączeń. Umożliwiają skomplikowane przetwarzanie informacji i integrują dane w spójne odbicie świata zewnętrznego i wewnętrznego w świadomości człowieka.

Splot krzyżowy

Splot krzyżowy (sacral plexus, plexus sacralis) stanowi dolną część splotu lędźwiowo-krzyżowego i powstaje z nerwów krzyżowych S1-S5, części gałęzi przedniej L4, L5 oraz nerwu guzicznego C0. Pod względem anatomicznym jest najbardziej skomplikowanym splotem u człowieka. Od przodu splot krzyżowy jest zwrócony do jamy miednicy i przykryty powięzią miedniczą, natomiast z tyłu graniczy z mięśniem gruszkowatym. Ku przodowi od splotu znajdują się naczynia biodrowe wewnętrzne, natomiast przyśrodkowo zlokalizowana jest tkanka łączna, otrzewna ścienna miednicy oraz ściana boczna odbytnicy…

Splot lędźwiowy

Splot lędźwiowy jest skupiskiem wszystkich gałęzi przednich trzech górnych nerwów lędźwiowych oraz większości włókien przedniej gałęzi czwartego nerwu lędźwiowego (L1-L4). W jego skład wchodzi również kilka włókien od nerwu podżebrowego (Th12). Gałęzie te ulegają zespoleniom przy pomocy krótkich nerwów łączących, zwanych pętlami (ansae). Zlokalizowany jest w jamie brzusznej, przed wyrostkami żebrowymi kręgów lędźwiowych, między warstwą powierzchowną i głęboką mięśnia lędźwiowego większego (musculus psoas major). W brzuścu tego mięśnia rozpoczynają się wszystkie nerwy splotu…

Splot ramienny

Splot ramienny (eng. brachial plexus, łac. plexus brachialis) jest jednym z trzech głównych skupisk nerwowych tworzonych przez nerwy rdzeniowe (obok splotów szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego). Powstaje przez wymieszanie (inaczej przegrupowanie) gałęzi przednich nerwów rdzeniowych C5-Th1 po jednej stronie. W formowaniu splotu biorą udział również fragmenty gałęzi przednich czwartego nerwu szyjnego (C4) i drugiego nerwu piersiowego (Th2). Wskazane gałęzie tworzą korzenie (łac. radices) splotu. Pojęcie to nie jest tożsame z korzeniami nerwów rdzeniowych w kanale kręgowym. Zakres struktur anatomicznych zaopatrywanych przez splot ramienny obejmuje kończynę górną oraz niektóre mięśnie szyi i tułowia…

Splot szyjny

Splot szyjny powstaje dzięki czterem przednim górnym gałęziom nerwów szyjnych (są to nerwy segmentów C1-C4). Nie zaliczamy do tego splotu pozostałych czterech dolnych nerwów szyjnych C5-C8. Łączą się one ze sobą łukowatymi pętlami (ansae cervicales ventrales). Nerwy wychodzące od splotu szyjnego możemy podzielić na nerwy skórne oraz gałęzie mięśniowe (długie lub krótkie). Przednia gałąź pierwszego nerwu szyjnego jest zlokalizowana nad łukiem tylnym najwyższego kręgu szyjnego (zwie się go kręgiem szczytowym, łac. atlas), następnie biegnie nieco do przodu, bocznie od części bocznej kręgu szczytowego i dalej przechodzi między dwa mięśnie (prosty przedni głowy i prosty boczny głowy)…

Środkowe pole skroniowe (MT, V5)

Środkowe pole skroniowe (ang. middle temporal, MT) nazywane jest również korą V5 (piątorzędową korą wzrokową). To ośrodek układu wzrokowego wyspecjalizowany w postrzeganiu ruchu bodźca. Po raz pierwszy został zidentyfikowany ponad 50 lat temu i od tamtej pory jego właściwości są intensywnie studiowane. Neurony MT są wrażliwe na ruch bodźca – niezależnie od jego kształtu. Posiadają pola recepcyjne o dynamicznej strukturze, obejmującej także kontralateralne pole wzrokowe. Ich aktywacja jest prawdopodobnie związana ze świadomą percepcją ruchu, o czym świadczą doświadczenia pacjentów, których kora MT uległa uszkodzeniu…

Śródmózgowie

Śródmózgowie to najmniejsza część pnia mózgu. Łączy most i móżdżek z międzymózgowiem. W jego obrębie znajdują się istotne struktury, w tym istota czarna, jądro czerwienne i jądra części nerwów czaszkowych. Uszkodzenie śródmózgowia może skutkować zaburzeniami czucia, porażeniem mięśni unerwianych przez wychodzące ze śródmózgowia nerwy czaszkowe lub nawet śmiercią.

Stres

Stres to stan napięcia, w którym jednostce towarzyszą silne negatywne emocje (strach, lęk, złość, wrogość) oraz związane z nimi zmiany fizjologiczne i biochemiczne. Ze względu na stosowanie tego terminu w różnych dziedzinach nauki i języku potocznym, istnieje wiele definicji i koncepcji opisujących pojęcie stresu. Definiowany jest on między innymi jako relacja pomiędzy jednostką a otoczeniem oceniana jako nadwyrężająca, przekraczająca możliwości, zagrażająca reakcja na informację o rozbieżności pomiędzy aktualnym a oczekiwanym stanem środowiska wewnętrznego lub zewnętrznego, stanowiąca zagrożenie dla integralności i właściwego funkcjonowania organizmu…

Synapsa

Układ nerwowy jest odpowiedzialny za wszystkie reakcje organizmu. Zbudowany jest z miliardów wzajemnie oddziałujących na siebie komórek nerwowych. Synapsy to struktury odpowiedzialne za komunikację pomiędzy nimi. Dzięki synapsom układ nerwowy jest sprawnie działającym systemem przenoszącym informacje na duże odległości. Ze względu na sposób przekazywania impulsu synapsy dzielą się na elektryczne i chemiczne. Początki badań nad synapsami sięgają końca XIX wieku, kiedy to hiszpański anatom Santiago Ramón y Cajal zaczął badać tkankę nerwową pod mikroskopem. Jego prace wykazały, że pojedyncze neurony są połączone za pomocą drobnych struktur, nie potrafił ich jednak nazwać i opisać…

Szyszynka

Szyszynka (corpus pineale) jest nieparzystą, pojedynczą strukturą znajdującą się w międzymózgowiu, w obrębie nadwzgórza. Leży ona w linii pośrodkowej, poniżej płata ciała modzelowatego. Kształtem przypomina szyszkę pinii, od której wzięła swoją nazwę. Mimo niewielkich rozmiarów – u człowieka ma zaledwie 5 – 8 mm długości i 3 – 5 mm szerokości – ma ogromne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Niegdyś przypuszczano, że to właśnie w niej znajduje się siedziba ludzkiej duszy. Szyszynka obecna jest już u prymitywach kręgowców, takich jak minóg, u których przypomina budową oczy. Podobnie zbudowany jest towarzyszący mu narząd przyszyszynkowy…

Tlenek azotu

Tlenek azotu to związek o działaniu parakrynnym i dużej aktywności biologicznej. W ośrodkowym układzie nerwowym pełni funkcję neuroprzekaźnika. Ponadto działa rozkurczająco i rozszerza naczynia krwionośne i odgrywa rolę mediatora zapalnego. W organizmie występuje jako wolny rodnik, ale może też tworzyć kompleksy z jonami metali lub być magazynowany w hemoglobinie. Zarówno jego nadmiar, jak i niedobór mają niekorzystne działanie na organizm.

Transport przez błony

Obecność błony komórkowej gwarantuje rozdzielenie poszczególnych komórek od siebie, a także stworzenie bariery pomiędzy ich wnętrzem a środowiskiem zewnętrznym. Dzięki występowaniu barier możliwe jest utrzymanie gradientu stężeń poszczególnych substancji, znajdujących się po obu stronach błony. To z kolei pozwala na utrzymywanie różnicy potencjałów po obu stronach błony i generowanie prądów elektrycznych. Błony komórkowe charakteryzują się selektywnością oraz półprzepuszczalnością. Oznacza to, że jedne substancje mogą łatwo przekraczać błony, a transport innych jest utrudniony lub niemożliwy…

Trzeciorzędowa kora wzrokowa (V3)

Trzeciorzędowa kora wzrokowa (V3) otrzymuje projekcje z kory V1 i V2. Jest ostatnim obszarem kory potylicznej, w którym przetwarzane są informacje zarówno o ruchu, jak i o kształcie bodźca. Jej grzbietowy region przesyła informacje o ruchu bodźca do obszarów kory ciemieniowej, a brzuszny do obszarów kory skroniowej. Lokalizacja kory V3 uniemożliwia jej selektywne uszkodzenie, przez co ich konsekwencje pozostają nieznane. Kora V3 graniczy z V2 zarówno brzusznie, jak i grzbietowo. Zgodnie z klasyfikacją cytoarchitektoniczną zajmuje 19 pole Brodmanna, gdzie znajdują się również obszary V4 i V5…

Twór siatkowaty

Twór siatkowaty (także układ siatkowaty) to sieć neuronów rozproszonych na całej długości pnia mózgu, układ nieswoistej projekcji wstępującej (biegnącej do wyższych pięter OUN, regulującej stan pobudzenia i gotowości do działania tych obszarów) oraz zstępującej (biegnącej do rdzenia kręgowego, kontrolującej czynność odruchową rdzenia kręgowego i napięcie mięśniowe) zlokalizowany głównie w pniu mózgu. Jego neurony mają charakterystyczną izodendrytyczną budowę. Są to duże komórki z rozgałęzieniami aksonów kończącymi się daleko od ciał komórkowych i drzewa dendrytycznego. Neurony tworu siatkowatego nie są neuronami wstawkowymi. Twór siatkowaty rozciąga się od śródmózgowia przez pień mózgu…

Układ adrenergiczny

Do układu adrenergicznego zalicza się część współczulną autonomicznego układu nerwowego oraz rdzeń nadnerczy. Jego neuroprzekaźnikami są adrenalina i noradrenalina. Działają one stymulująco i uczestniczą w reakcji „walcz lub uciekaj”. Receptory adrenergiczne znajdują się na komórkach wielu narządów wewnętrznych, m.in. jelit, nerek, wątroby czy płuc.

Układ cholinergiczny

Układ cholinergiczny zaangażowany jest przede wszystkim w regulację wyższych funkcji korowych związanych z pamięcią, uczeniem się, koncentracją i uwagą. W obrębie układu cholinergicznego wyróżnia się neurony cholinergiczne, anatomiczne struktury cholinergiczne, neuroprzekaźnik acetylocholinę oraz receptory cholinergiczne. Neurony cholinergiczne to komórki nerwowe, które syntetyzują i uwalniają acetylocholinę (ACh). Neurony cholinergiczne tworzą: liczne synapsy w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), zakończenia wszystkich włókien przedzwojowych układu autonomicznego (przywspółczulnego i współczulnego), zakończenia wszystkich przywspółczulnych włókien zazwojowych…

Kategoria encyklopedii: Układ nerwowy

Popularne słowa kluczowe