To dosyć powszechna obserwacja, że zespoły, które dobrze ze sobą współpracują, działają szybciej, efektywniej i popełniają mniej błędów. Ich członkowie wydają się “nadawać na tych samych falach”. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie PLOS Biology pokazuje, że ta synergia nie jest jedynie metaforą – znajduje odzwierciedlenie w aktywności mózgów osób pracujących nad wspólnym zadaniem. Badacze postanowili sprawdzić, czy wspólne uczenie się reguł prowadzi do zbliżenia reprezentacji neuronalnych – czyli sposobu, w jaki mózg odzwierciedla znaczenie bodźców. Zagadnienie to dotychczas analizowano głównie w kontekście synchronii fal mózgowych, która jednak mówi niewiele o treści przetwarzanych informacji. W nowym eksperymencie skoncentrowano się więc na głębszych wzorcach aktywności, sięgając po analizę podobieństwa reprezentacji, dzięki której można określić, czy dwie osoby postrzegają bodźce w podobny sposób.
W badaniu wzięły udział dwadzieścia cztery pary uczestników. Każda z nich najpierw wspólnie ustalała zasady kategoryzacji zestawu szesnastu prostych figur różniących się czterema cechami: grubością linii, ich kształtem, poziomem kontrastu oraz formą geometryczną. Uczestnicy mogli swobodnie dyskutować i współdzielić ekran, aby dojść do wspólnej strategii. Następnie, mając już ustalone reguły, wykonywali zadanie polegające na przypisywaniu nowych bodźców do odpowiednich kategorii. Każdy bodziec był widoczny zaledwie przez jedną dziesiątą sekundy, a decyzje podejmowano indywidualnie, otrzymując wspólną informację zwrotną dla pary. W trakcie całego eksperymentu rejestrowano aktywność mózgu uczestników za pomocą elektroencefalografii. Zastosowano hiperskanowanie, czyli jednoczesny zapis sygnałów mózgowych dwóch osób wykonujących to samo zadanie. Dzięki temu możliwe było porównanie wzorców aktywności nie tylko w obrębie pojedynczego mózgu, lecz także pomiędzy partnerami współpracującymi w czasie rzeczywistym.
Analiza ujawniła dwa kluczowe etapy. W pierwszych milisekundach po prezentacji bodźca aktywność mózgów była podobna zarówno u rzeczywistych par, jak i u tak zwanych pseudo-par, które nie współpracowały, lecz otrzymywały identyczne bodźce. Jest to zgodne z wiedzą, że najwcześniejsze etapy przetwarzania wzrokowego są w dużej mierze automatyczne i zależą od samego obrazu. Kluczowe zmiany pojawiały się jednak później. Po około dwustu milisekundach zaczynało być widoczne rosnące podobieństwo sposobu kodowania informacji w mózgach osób, które rzeczywiście współpracowały. Efekt ten nasilał się wraz z czasem trwania zadania i był w dużej mierze nieobecny u osób dobranych losowo. Co istotne, utrzymywał się także w momentach, gdy uczestnicy jedynie oglądali bodźce, nie podejmując żadnej decyzji.
Odkrycie to świadczy o tym, że wspólne ustalanie zasad i ich stosowanie nie tylko synchronizuje działanie zespołu na poziomie behawioralnym, lecz także kształtuje sposób organizacji informacji w mózgu. W praktyce może to oznaczać, że efektywne zespoły „myślą podobnie” nie tylko metaforycznie, ale również w sensie neurobiologicznym. Wyniki mają potencjalnie szerokie znaczenie. Mogą wyjaśniać, dlaczego grupy, które długo pracują razem, szybciej dochodzą do porozumienia, a także dlaczego wspólne definiowanie celów ułatwia późniejsze działanie. Autorzy badania sugerują, że podobne mechanizmy mogą odgrywać rolę w procesach edukacyjnych, podczas nauczania grupowego, a nawet w kontekście terapii czy pracy zespołów klinicznych, gdzie precyzyjne zrozumienie zasad działania ma kluczowe znaczenie. Choć eksperyment dotyczył prostych figur i abstrakcyjnych reguł, stanowi ważny krok w kierunku zrozumienia, jak współpraca wpływa na funkcjonowanie mózgu. W przyszłości podobne analizy mogą pomóc lepiej projektować środowiska pracy, tworzyć skuteczniejsze szkolenia oraz usprawnić proces przyswajania informacji.
