Stwardnienie rozsiane (MS, ang. multiple sclerosis) to przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego. W jej przebiegu obserwuje się autoimmunologiczne niszczenie mieliny, co skutkuje obumieraniem komórek nerwowych. Z tego powodu jest to główna przyczyna niepełnosprawności w grupie wiekowej młodych dorosłych – pierwsze objawy pojawiają się najczęściej między 20. a 40. rokiem życia. Dokładne przyczyny jej rozwoju nie są obecnie znane, choć przypuszcza się, że skłonność do niej może być uwarunkowana genetycznie. Pierwszy z jej czynników ryzyka zidentyfikowano już w latach 70. XX wieku. Jest nim jeden z genów ludzkich antygenów leukocytarnych (HLA), zaangażowanych w kluczowe funkcje układu odpornościowego – HLA-DRB1. Jednak mechanizm ten wyjaśniał jedynie część przypadków dziedzicznego występowania tego schorzenia.
Wyniki najnowszych badań wskazują na to, że wiele chorób o podłożu autoimmunologicznym nie jest wywoływanych przez mutacje w konkretnych genach, ale wynika najprawdopodobniej z zaburzeń mechanizmu regulacji ich ekspresji. Na tej podstawie zespół z Instytutu Karolinska w Szwecji, we współpracy z naukowcami ze Stanów Zjednoczonych, Danii, Niemiec, Islandii i Norwegii, zbadał proces metylacji DNA u ponad 14 tysięcy pacjentów z MS i ponad 170 tysięcy osób zdrowych.
Wyniki tej analizy ujawniły, że u osób, które były homozygotycznymi nosicielami allelu DRB1*15.01 poziom metylacji DNA w genie HLA-DRB1 był znacznie niższy niż u nosicieli heterozygotycznych lub nie-nosicieli. Skutkowało to wzrostem ekspresji tego genu i zwiększonym ryzykiem rozwoju stwardnienia rozsianego. Badacze zidentyfikowali również nowy wariant genu HLA – rs9267649 – którego zwiększona ekspresja skutkuje odwrotnym efektem, gdyż hamuje on ekspresję HLA-DRB1.
Jest to pierwsze badanie, którego wyniki wskazują na epigenetyczne mechanizmy będące podłożem rozwoju MS. Ich poznanie daje nadzieję na opracowanie nowego podejścia także do leczenia tej choroby – być może uda się zaprojektować związki chemiczne, które pomogą ograniczyć ekspresję genu HLA-DRB1. Ponieważ zaś niemal wszystkie choroby autoimmunologiczne związane są z HLA, odkrycie to może przyczynić się również do usprawnienia leczenia pozostałych schorzeń z tej grupy.
