Nadwzgórze (epithalamus) jest grzbietową częścią międzymózgowia. Składa się z parzystej części bocznej, w skład której wchodzą:

  • trójkąt uzdeczki (trigonum habenulae),
  • prążek rdzenny wzgórza (stria medullaris thalami)

oraz z nieparzystej części środkowej:

  •  spoidło uzdeczek (commissura habenularum),
  • szyszynka (corpus pineale),
  • spoidło tylne (commissura posteriori), zwane też spoidłem nadwzgórzowym (commissura epithalamica).

Trójkąt uzdeczki zawiera dwa skupiska istoty szarej, tworzące jądra uzdeczki przyśrodkowe i boczne (nuclei habenulae medialis et lateralis). Jądro przyśrodkowe zbudowane jest z niewielkich, ciasno upakowanych komórek nerwowych. Z kolei jądro boczne zawiera luźniej ułożone komórki o rozmiarach niemal dwukrotnie większych. Obydwa otoczone są warstwą istoty białej zwanej uzdeczką (habenula). Jej włókna biegną od jąder uzdeczki do szyszynki i spoidła tylnego.

Aksony jąder uzdeczki tworzą tzw. pęczek tyłozgięty (fasciculus retroflexus), kończący się w obrębie pnia mózgu – w śródmózgowiu oraz tworze siatkowatym. Główną drogą doprowadzającą tych jąder jest pęczek rdzenny wzgórza. Przenosi on informacje z różnych obszarów kory mózgu, jąder podstawy oraz układu limbicznego.
Znaczenie tych jąder nie jest w pełni wyjaśnione. Przypuszcza się, że mogą być ośrodkami czynności wegetatywnych. U zwierząt, którym zostały one usunięte, obserwowano zmiany w termoregulacji oraz regulacji funkcjonowania gruczołów dokrewnych.

Trójkąty uzdeczek połączone są za pomocą spoidła uzdeczek. Jest to pasmo istoty białej zawierające liczne włókna nerwowe. Pewna ich ilość rozpoczyna się w jądrze przyśrodkowym uzdeczki, głównie jednak pochodzą one z pęczka rdzennego wzgórza. Znajdują się tu również włókna spoidłowe, łączące bardziej odległe części mózgowia.
Spoidło tylne dzieli się na dwie części: górną, zawierającą cienkie włókna i dolną, o włóknach grubszych z wyraźną osłonką mielinową. Ich pochodzenie nie jest do końca znane. Część z nich rozpoczyna się w obrębie jądra spoidła tylnego – komórek rozrzuconych między wypustkami nerwowymi spoidła. Inne pochodzą z jąder uzdeczki, tylnej części wzgórza oraz innych jąder w obrębie mózgowia.

Szyszynka jest gruczołem dokrewnym produkującym melatoninę – hormon regulujący cykl snu i czuwania oraz hamujący wydzielanie gonadotropin z przysadki mózgowej. Aktywność szyszynki zależna jest od światła słonecznego. Informacje o jego natężeniu narząd ten otrzymuje z siatkówki oka. Wydzielanie melatoniny jest najintensywniejsze w nocy, kiedy światła jest najmniej.

Bibliografia:
1. Bochenek A., Reicher M. Anatomia człowieka – Tom IV: Układ nerwowy ośrodkowy, wyd. I (II), Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1981
2. Gołąb B., Jędrzejewski K. Anatomia czynnościowa ośrodkowego układu nerwowego, wyd. V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, 2004
3. Górska T., Grabowska A., Zagrodzka J. Mózg a zachowanie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997
4. McLaughlin D., Stamford J., White D. Fizjologia człowieka. Krótkie wykłady, wyd. I – 2 dodruk, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2008
5. Narkiewicz O., Moryś J. Neuroanatomia czynnościowa i kliniczna. Podręcznik dla studentów i lekarzy, wyd. 1 (dodruk), Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, 2003
6. Nolte J. Mózg człowieka. Anatomia czynnościowa mózgowia, tom 1 i 2, I wydanie polskie, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011
7. Szarski H. Anatomia porównawcza kręgowców, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976
8. Walocha J. Ośrodkowy układ nerwowy. Podręcznik dla studentów i lekarzy, wyd I, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013

Dodaj komentarz