Spis treści

1. Rozwój układu nerwowego
2. Mózgowie człowieka

 

Układ nerwowy człowieka, podobnie jak wszystkich kręgowców, podzielić można na dwie zasadnicze części: obwodowy układ nerwowy i ośrodkowy układ nerwowy (OUN). W skład obwodowego układu nerwowego wchodzą nerwypęczki aksonów i dendrytów zwanych też włóknami nerwowymi. Ich gałęzie docierają do wszystkich części ciała i stanowią drogi przekazywania informacji między nimi a OUN. U człowieka występuje 12 par nerwów czaszkowych oraz 31 par nerwów rdzeniowych. Ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgowia (encephalon) i rdzenia kręgowego.

 

1. Rozwój układu nerwowego

Rozwój układu nerwowego rozpoczyna się u zarodka już w trzecim tygodniu życia. Zarodek ma wówczas kształt tarczy utworzonej z trzech warstw komórek: dolnej – endodermy, środkowej – mezodermy i górnej – ektodermy. Część komórek ektodermy przekształca się w tzw. płytkę nerwową, która rosnąc, zamyka się i tworzy przypominającą rurkę strukturę zwaną cewą nerwową, dającą początek ośrodkowemu układowi nerwowemu.

Struktura, z której rozwija się mózg, jest widoczna w czwartym tygodniu życia embrionu. Jest to pierwotny pęcherzyk mózgowy, będący zgrubieniem początkowego odcinka cewy nerwowej. Dzieli się on następnie na trzy pęcherzyki pierwotne: przodomózgowie (prosencephalon), śródmózgowie (mesencephalon) i tyłomózgowie (rhombocephalon). Dwa z nich dzielą się nadal. W piątym tygodniu powstają pęcherzyki wtórne. Z przodomózgowia powstaje kresomózgowie (telencephalon) i międzymózgowie (diencephalon). Śródmózgowie pozostaje niepodzielone, natomiast z tyłomózgowia rozwija się tyłomózgowie wtórne (metencephalon) i rdzeniomózgowie (myelencephalon). W dalszym rozwoju struktury te nadal się przekształcają. Kresomózgowie tworzy półkule mózgu, z międzymózgowia rozwija się wiele struktur, takich jak wzgórze, podwzgórze i siatkówka oka. Tyłomózgowie wtórne przekształca się w most mózgu i móżdżek, a rdzeniomózgowie – w rdzeń przedłużony.

 

2. Mózgowie człowieka

Charakterystyczną cechą mózgowia człowieka jest jego duży rozmiar. Już noworodek dysponuje mózgowiem o masie ok. 400 g, która potraja się w ciągu pierwszych trzech lat życia. W okresie tym zachodzi bardzo intensywny rozwój wypustek nerwowych i ich mielinizacja. Po trzecim roku życia tempo wzrostu maleje. Mózgowie jedenastolatka waży już 1400 g. Masa ta utrzymuje się do pięćdziesiątego roku życia, po czym zaczyna stopniowo maleć. Zakres prawidłowej masy mózgowia jest zaskakująco szeroki: od 1100 g do 1700 g, przy czym u mężczyzn mózgowie jest nieco większe niż u kobiet. Znaczenie tej rozpiętości pozostaje niezrozumiane, gdyż zależność pomiędzy wielkością mózgowia a zdolnościami umysłowymi jest zaledwie umiarkowana. Zasadniczą różnicą między mózgowiem człowieka i innych zwierząt jest większa złożoność połączeń między neuronami, jak również powiększenie pewnych obszarów w korze mózgu, prawdopodobnie odpowiedzialnych za wyższe czynności mózgowe.

Mózgowie człowieka dzielone jest, pod względem anatomicznym i funkcjonalnym, na trzy zasadnicze części: pień mózgu (obejmujący most mózgu, śródmózgowie oraz rdzeń przedłużony), mózg (międzymózgowie i półkule mózgowe) oraz móżdżek. Każda z tych części odpowiada za inne obszary funkcjonowania organizmu. Pień mózgu kontroluje czynności życiowe, takie jak oddychanie, praca serca, termoregulacja czy metabolizm. Znajdują się w nim również ośrodki nerwowe odpowiedzialne za czynności odruchowe, np. mruganie, żucie, połykanie, wymioty, kaszel czy mruganie. Móżdżek jest swoistym centrum kontroli ruchów organizmu. Jego działanie umożliwia zachowanie koordynacji ruchowej oraz równowagi. Odpowiada on też za uczenie się zachowań motorycznych, np. jazdy na rowerze. Mózg jest u człowieka największą i najlepiej widoczną częścią mózgowia. Kontroluje on większość czynności, zarówno fizycznych jak i umysłowych. Znajdują się tu między innymi ośrodki wzroku, ruchu czy mowy, ale także struktury odpowiedzialne za orientację przestrzenną, pamięć czy emocje.

Bibliografia:
1. Bochenek A., Reicher M. Anatomia człowieka – Tom IV: Układ nerwowy ośrodkowy, wyd. I (II), Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1981
2. McLaughlin D., Stamford J., White D. Fizjologia człowieka. Krótkie wykłady, wyd. I – 2 dodruk, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2008
3. Nolte J. Mózg człowieka. Anatomia czynnościowa mózgowia, tom 1 i 2, I wydanie polskie, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011
4. Szarski H. Anatomia porównawcza kręgowców, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976
5. Walocha J. Ośrodkowy układ nerwowy. Podręcznik dla studentów i lekarzy, wyd I, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013

Dodaj komentarz