Neuro Blog

Najnowsze i najciekawsze informacje ze świata neuronauki
Dla wszystkich

Jak mózg czyta między wierszami: neurobiologiczne podstawy wnioskowania językowego

W codziennych rozmowach rzadko ograniczamy się do literalnego sensu wypowiedzi. Często musimy domyślać się intencji rozmówcy, rozpoznawać ironię, sarkazm lub znaczenie ukryte w kontekście całej wypowiedzi. Ta zdolność, określana mianem pragmatycznego użycia języka, pozwala nam skutecznie funkcjonować w złożonym środowisku społecznym. Przez długi czas traktowano ją jako jedną ogólną kompetencję poznawczą. Najnowsze badania pokazują jednak, że jest to spore uproszczenie. A za nasze zachowania komunikacyjne tak naprawdę odpowiada złożona sieć procesów mentalnych. Zespół badaczy z

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Jak zmieniają się nasze wspomnienia?

Przez lata zakładano, że pamięć epizodyczna umożliwia „odtwarzanie” minionych wydarzeń – tak, jakby znajdowały się w swojego rodzaju mentalnym archiwum. Jednak przegląd blisko dwustu badań z psychologii, neurologii i filozofii wskazuje, że mózg nie uruchamia nagrania, lecz tworzy od nowa spójny obraz, korzystając z dostępnych fragmentów. Każde wspomnienie składa się z wielu komponentów: doznań sensorycznych, stanów emocjonalnych, kontekstu sytuacyjnego i wiedzy ogólnej, która może zmieniać się wraz z doświadczeniem. Kluczową rolę pełnią tu tzw. ślady

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Co się dzieje w mózgu, gdy współpracujemy ze sobą?

To dosyć powszechna obserwacja, że zespoły, które dobrze ze sobą współpracują, działają szybciej, efektywniej i popełniają mniej błędów. Ich członkowie wydają się “nadawać na tych samych falach”. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie PLOS Biology pokazuje, że ta synergia nie jest jedynie metaforą – znajduje odzwierciedlenie w aktywności mózgów osób pracujących nad wspólnym zadaniem. Badacze postanowili sprawdzić, czy wspólne uczenie się reguł prowadzi do zbliżenia reprezentacji neuronalnych – czyli sposobu, w jaki mózg odzwierciedla znaczenie bodźców.

Przeczytaj całość
rozmowa kobiety i mężczyzny w kawiarni
Dla wszystkich

Styl narracji jest kluczowy dla zapamiętywania

Dlaczego jedne opowieści zostają z nami na lata, a inne ulatniają się niemal natychmiast po tym, jak je usłyszymy? Zwykle tłumaczymy to emocjami, osobistym znaczeniem albo tym, czy historia była ciekawa. Najnowsze badania neuronaukowe pokazują jednak coś bardziej złożonego: sam sposób opowiadania – to, czy narrator kładzie nacisk na przeżycia wewnętrzne, czy na konkretne szczegóły zmysłowe – wpływa na to, jak mózg buduje ślad pamięciowy. Zespół badawczy związany z McGill University postawił pytanie, czy dwa

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Bezdech senny: długofalowe ryzyko dla mózgu

Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu i poranne zmęczenie — dla wielu to tylko sporadyczne uciążliwości związane ze snem. Obturacyjny bezdech senny to jednak coś więcej. Jest to zespół chorobowy, który pojawia się podczas snu, gdy górne drogi oddechowe zapadają się. Wówczas poziom tlenu we krwi spada, a sen jest wielokrotnie przerywany, co z kolei może prowadzić do wielu powikłań i zwiększać ryzyko chorób serca. Zespół badaczy prześledził, co to oznacza dla mózgu w dłuższej perspektywie.

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Jak mózg współpracuje z ciałem, aby regulować reakcje organizmu

Prawdopodobnie każdy z nas kojarzy ten stan: kiedy występujesz publicznie, serce przyspiesza, dłonie lekko wilgotnieją, oddech się skraca. To nie przypadek — mózg nie tylko reaguje na sygnały z ciała, ale też je przewiduje i dostosowuje do nich odpowiednią reakcję. Ten proces nazywamy allostazą: to aktywne, wyprzedzające zarządzanie zasobami organizmu, aby utrzymać równowagę w zmiennych warunkach, zazwyczaj w odpowiedzi na czynniki stresowe. Jego zmysłowym „oknem” jest interocepcja, czyli odczytywanie informacji płynących z wnętrza ciała (z

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Płyn mózgowo-rdzeniowy jako klucz do głębokiego snu

Od lat wiemy, że sen sprzyja regeneracji mózgu, lecz wciąż dowiadujemy się coraz więcej na temat zależności między aktywnością neuronalną a rozmaitymi procesami biologicznymi, w tym m.in. z ruchem płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF, ang. cerebrospinal fluid). Autorzy najnowszej pracy wykorzystali równoczesny zapis EEG–fMRI z pomiarem przepływu CSF w IV komorze mózgu, aby zbadać, czy i kiedy podczas snu pojawia się powtarzalny wzorzec przepływania płynu powiązany z sygnałami mózgowymi. EEG (elektroencefalografia) rejestruje oscylacje neuronalne na skórze głowy,

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Wrażliwość na emocje innych zależy od hormonów

Empatia bólu społecznego — czyli wczuwanie się w cierpienie innej osoby — to jeden z filarów prospołecznych zachowań. Jej biologiczne podstawy pozostają jednak przedmiotem sporów. Zespół badawczy postawił prostą tezę: jeśli oksytocyna i wazopresyna faktycznie wzmacniają empatię, powinno to być widoczne zarówno w zachowaniu, jak i w pracy sieci mózgowych, a także mieć odzwierciedlenie w różnicach genetycznych związanych z ich receptorami. Aby to sprawdzić, badacze przeprowadzili kontrolowane eksperymenty z podawaniem oksytocyny i wazopresyny w porównaniu

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

W jaki sposób ruch poprawia nastrój?

Między aktywnością fizyczną a dobrostanem psychicznym istnieje szereg zależności. Wyniki licznych badań świadczą o tym, że regularne ćwiczenia mogą przyczyniać się do poprawy nastroju i łagodzić napięcie nerwowe. Konkretne mechanizmy neuronalne tego zjawiska są obecnie przedmiotem debaty wśród naukowców. Autorzy nowego badania postawili tezę, że kluczem jest tutaj oksytocyna — neurohormon kojarzony z więzią społeczną i zaufaniem, ale także modulacją stresu — wydzielana jest przez neurony w jądrze przykomorowym podwzgórza (PVN). Z mapowania projekcji wynikało,

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

W jaki sposób kora wzrokowa tworzy spójne obrazy?

Percepcja rzadko bywa kompletna — pewne obiekty mogą być częściowo zasłonięte, kontrasty widzianych obrazów niewyraźne. Mózg radzi sobie z tym, wnioskując o brakujących elementach na podstawie wcześniejszych doświadczeń. Autorzy pracy wzięli na warsztat klasyczny fenomen iluzorycznych konturów (np. trójkąt Kanizsy, gdzie widzimy krawędzie mimo braku realnej różnicy jasności) i zadali sobie pytanie – gdzie w sieci wzrokowej powstaje reprezentacja „brakującej krawędzi” i który obwód ją podtrzymuje? Kluczowe mechanizmy zbadali przy użyciu zestawu metod: multi-Neuropixels (gęstych

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Lek na cukrzycę jako wsparcie w regeneracji neuronów?

Odbudowa mieliny to jeden z kluczowych celów w terapii chorób neurodegeneracyjnych, w tym m.in. stwardnienia rozsianego. Zespół naukowców sprawdził, w jaki sposób metformina – substancja czynna leków na cukrzycę – może wpływać na ludzkie oligodendrocyty w trzech komplementarnych modelach: w prostych hodowlach komórkowych, w „mini-mózgach” (organoidach) i po przeszczepieniu ludzkich komórek do mózgu myszy (model chimeryczny). We wszystkich przypadkach lek nasilał wytwarzanie białek mieliny lub liczbę osłonek mielinowych, co sugeruje korzystny wpływ na pracę tych

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Pamięć robocza potrzebuje wolnej przestrzeni

Pamięć robocza to system, który pozwala przez krótką chwilę utrzymać w umyśle to, czego właśnie potrzebujemy: numer telefonu, fragment zdania, obrazek. Kłopot w tym, że starsze treści potrafią zakłócać przetwarzanie nowych — jest to tzw. interferencja proaktywna, czyli „wpychanie się” poprzedniej informacji przed nową. Autorzy pracy postawili proste pytanie: czy da się temu zapobiec, jeśli na moment świadomie pozbędziemy się zbędnej treści ze sfery mentalnej? Aby to zbadać, w serii eksperymentów poprosili dorosłych, by wykonywali

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

W jaki sposób mózg uczy się melodii języka?

Bilingwizm często bywa opisywany jako „dwie biblioteki w jednej głowie”. Autorzy postanowili sprawdzić, czy ta biblioteka jest zorganizowana efektywnie, tak by nie dublować półek. Skupili się na fonologii, czyli zasadach budowy dźwięków mowy, oraz na reprezentacjach fonemów — najmniejszych elementów dźwiękowych odróżniających słowa. Zamiast od razu badać ludzki mózg, najpierw zbudowali realistyczne modele komputerowe: sieci neuronowe uczone na długich nagraniach mowy w jednym, dwóch i trzech językach. Taki model pozwala przetestować, jakie formy kodowania dźwięków

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Między wyobraźnią a rzeczywistością

W ludzkim mózg istnieją mechanizmy służące temu, by odróżniać wyobraźnię od rzeczywistości. Niekiedy zdarza się, że są one zawodne i sen pokrywa się z jawą. Dlatego też naukowcy postanowili zidentyfikować konkretne struktury mózgu zaangażowane w rozpoznawanie prawdziwych doświadczeń. W tym celu naukowcy poprosili uczestników eksperymentu, aby raz oglądali wzory na ekranie, a innym razem tylko je sobie wyobrażali. Po każdym zadaniu mieli odpowiedzieć, czy bodziec prezentowany był w rzeczywistości. Jednocześnie badacze monitorowali aktywność mózgu za

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Wychowanie kształtuje decyzje związane z podejmowaniem ryzyka

Dlaczego niektórzy z nas są bardziej skłonni podejmować ryzyko, podczas gdy inni wolą unikać niepewności? Od lat naukowcy starają się zrozumieć mechanizmy stojące za ryzykownym zachowaniem, analizując wpływ czynników biologicznych, środowiskowych i społecznych. Tradycyjnie przyjmowano, że to wrodzone cechy osobowości lub bieżące warunki życiowe kształtują nasze decyzje. Coraz więcej badań jednak wskazuje, że sposób, w jaki radzimy sobie z ryzykiem w dorosłości, może być głęboko zakorzeniony w naszych doświadczeniach z dzieciństwa – szczególnie w dostępie

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Nieregularny sen może mieć poważne konsekwencje

Regularny sen jest bez wątpienia kluczowy dla zachowania dobrej kondycji psychofizycznej. Odgrywa ważną funkcję w kontekście regeneracji organizmu i funkcjonowania układu odpornościowego, a także wspiera procesy związane z konsolidacją pamięci oraz regulacją hormonów. Zaburzenia w zakresie regularności snu w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do wielu poważnych konsekwencji. Stanowią bowiem czynnik sprzyjający rozwojowi rozmaitych jednostek chorobowych. Zespół naukowców z Uniwersytetu Pekińskiego oraz Wojskowego Uniwersytetu Medycznego Chin przeprowadził największe jak dotąd badania dotyczące zależności między snem a

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Muzyka zdiagnozuje świadomość

Odpowiedzi na te pytania są dramatycznie ważne – od nich zależy sposób leczenia, decyzje o rehabilitacji, a czasem nawet rozważania o dalszym utrzymywaniu przy życiu. Problem w tym, że dostępne narzędzia diagnostyczne są bardzo ograniczone, a wiele z nich – zupełnie niedostosowanych do dzieci i młodzieży. Dlatego właśnie opracowano MuSICCA – czyli narzędzie diagnostyczne oparte na muzyce, które ma pomóc ocenić poziom świadomości u dzieci i młodzieży z zaburzeniami świadomości (DoC). Choć brzmi jak idea

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Wpływ pornografii na młodzież

Pornografia i awaria rzeczywistości Pornografia jest dziś na wyciągnięcie ręki – zawsze, wszędzie, keine grenzen. Kiedyś, żeby zobaczyć gołą babę, trzeba było wykazać się jakąkolwiek kreatywnością: albo dorwać zakazany magazyn ukryty pod łóżkiem starszego brata, albo z narażeniem zdrowia przetrząsnąć strych dziadka, walcząc z pajęczynami i kurzem. A dzisiaj? Wystarczy smartfon i Wi-Fi. Era pierwszych ekscytujących chwil odkrywania świata dorosłych umarła wraz z pierwszym szerokopasmowym łączem. Dla zobrazowania skali zjawiska – popularna pomarańczowa witryna dla

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Kiedy przeszczep potrzebuje treningu

W modelu doświadczalnym – szczurach z wywołanym uszkodzeniem układu dopaminergicznego – przeszczepiano neurony dopaminowe uzyskane z ludzkich komórek macierzystych. Połowie z tych zwierząt umożliwiono dostęp do bieżni, na której mogły dobrowolnie biegać. Pozostałe pozostawały w standardowych warunkach. Efekt? Zwierzęta z przeszczepami i możliwością ruchu wracały do sprawności szybciej i bardziej efektywnie niż te, które nie ćwiczyły. Ale najciekawsze było to, co działo się z samymi komórkami – pod mikroskopem było widać, że ruch znacząco wspiera

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

„Tylko nie myśl o różowym słoniu!” Jak osoby z afantazją radzą sobie z kontrolą myśli?

Afantazja to zjawisko polegające na braku zdolności do tworzenia obrazów mentalnych z zakresu różnych modalności (tj. wzrokowych, słuchowych, dotykowych) w umyśle. Nie jest to choroba ani zaburzenie, lecz raczej indywidualna cecha funkcjonowania mózgu. Afantazja zyskała zainteresowanie w 2015 dzięki Adamowi Zemanowi, brytyjskiemu neurologowi. To właśnie on jako pierwszy ukuł termin, który stanowi zapożyczenie starogreckiego słowa phantasia, oznaczającego obraz, i przedrostka a–, sugerującym brak czegoś. Zeman badał osoby zgłaszające brak umiejętności stworzenia wyobrażeń w swoim umyśle

Przeczytaj całość
Dla wszystkich

Serce nie lubi zarywać nocy

Czego dowiedzieli się naukowcy z Uppsali? Że trzy niedospane noce mogą wystarczyć, by we krwi pojawił się sygnał ostrzegawczy: zestaw biomarkerów, który przypomina profil osób z wyższym ryzykiem chorób serca. Co gorsza – nawet ćwiczenia fizyczne nie są w stanie całkowicie wymazać tego efektu. A na deser? Okazuje się, że godzina, o której badamy krew, też potrafi nieźle namieszać. Biomarkery – białka we krwi, które informują lekarzy o stanie zdrowia – to podstawa nowoczesnej medycyny.

Przeczytaj całość