Tiamina to pierwsza odkryta witamina, którą w roku 1911 z otrębów ryżowych wyizolował polski biochemik Kazimierz Funk. W organizmie pełni ona wiele bardzo ważnych funkcji, m.in. odpowiada za przemiany metaboliczne węglowodanów i białek, a także uczestniczy w oddychaniu komórkowym. Szczególnie groźny jest niedobór tiaminy (awitaminoza), gdyż może on skutkować rozwojem choroby beri-beri.
tiamina funkcjonuje w literaturze naukowej, dokumentacji farmaceutycznej oraz piśmiennictwie branżowym pod wieloma nazwami. Poniżej zestawiono oficjalne oznaczenia stosowane w różnych kontekstach językowych i klasyfikacyjnych.
Witamina B1, znana także jako tiamina czy aneuryna, to rozpuszczalny w wodzie organiczny związek chemiczny. Zbudowana jest z połączonych mostkiem metylenowym dwóch pierścieni: tiazolowego oraz pirymidynowego, przy których występują, odpowiednio, reszta metylowa i hydroksylowa oraz metylowa i aminowa. Po raz pierwszy witaminę B1 wyizolowano w roku 1911 z otrębów ryżowych. Dokonał tego polski biochemik Kazimierz Funk. Prowadził on wówczas badania nad skutecznym środkiem w terapii choroby beri-beri. To właśnie Funk zaproponował nazwę dla tej substancji “witamina” – była ona niezbędna do życia (z łacińskiego “vita”) oraz zawierała w swojej strukturze azot, a więc należała do grupy amin.
W organizmie tiamina pełni bardzo ważną rolę, gdyż jest koenzymem niezbędnym w przemianach metabolicznych węglowodanów i białek. Ponadto substancja ta uczestniczy w oddychaniu komórkowym, pozwala na utlenianie kwasów tłuszczowych, na utrzymanie dobrej kondycji nerwów oraz zmniejsza ryzyko zachorowania na chorobę wieńcową.
Nadmiar tej witaminy (hiperwitaminoza) występuje rzadko, jednakże dość często pojawia się jej niedobór (awitaminoza). Objawami tego są przede wszystkim skurcze i bóle mięśni, problemy z pamięcią i koncentracją, nawracające uczucie zmęczenia, depresja, opuchnięcia kończyn górnych i dolnych, zmniejszone libido, niewłaściwa praca układu pokarmowego, nadmierna utrata masy ciała oraz przyspieszona akcja serca i oczopląs.
W sytuacji, gdy tiamina zostanie wykluczona z diety na dłużej, mogą pojawić się zaburzenia neurologiczne. Czasami może dojść także do rozwoju choroby beri-beri, w przebiegu której obserwuje się zanik mięśni szkieletowych, osłabienie siły skurczowej mięśnia sercowego, spadek ciśnienia tętniczego oraz porażenie układu nerwowego. Skutkiem niedoboru witaminy B1 jest również zespół Korsakowa oraz apatia.
Witamina B1 jest substancją niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Uczestniczy w wielu bardzo ważnych przemianach metabolicznych, pełni rolę koenzymu. Posiada właściwości neuroprotekcyjne, reguluje gospodarkę acetylocholinergiczną, stabilizuje nastrój oraz poprawia zdolności poznawcze. Ze względu na to, że poziom tej witaminy jest niski u osób nadużywających alkohol, jej suplementacja pomaga wyjść z nałogu. Reguluje również pracę układu krwionośnego, a także kontroluje poziom cukru we krwi i przeciwdziała powstawaniu powikłań w czasie cukrzycy. Witamina B1 jest modulatorem układu immunologicznego, dzięki czemu jej regularne spożycie przyczynia się do poprawy odporności.
Aby uzupełnić zapasy organizmu w tę witaminę, warto jest stosować odpowiednio zbilansowaną dietę. Głównym źródłem tiaminy w żywności są: mięso wołowe i wieprzowe oraz ich przetwory (polędwica, schab, kiełbasy), jak również produkty zbożowe oraz warzywa. W tabeli zestawiono zawartość witaminy B1 w określonych produktach spożywczych.
Tabela. Zawartość witaminy B1 w wybranych produktach spożywczych (mg/100 g produktu)
| Źródło | Zawartość witaminy B1 [mg/100g] |
| Wołowina | 0,64 – 117 |
| Drożdże | 4,10 |
| Pestki słonecznika | 1,95 |
| Kiełki pszenicy | 1,76 |
| Soczewica czerwona | 1,07 |
| Wieprzowina | 0,40 – 0,99 |
| Otręby pszenne | 0,96 |
| Pistacje | 0,82 |
| Groch | 0,77 |
| Kasza jaglana | 0,73 |
| Orzechy arachidowe | 0,66 |
| Kasza gryczana | 0,54 |
| Groszek zielony | 0,34 |
| Koper | 0,23 |
| Świeża flądra | 0,22 |
| Pstrąg tęczowy | 0,20 |
| Chleb żytni pełnoziarnisty | 0,19 |
Jednym z najgroźniejszych skutków niedoboru witaminy B1 jest choroba beri-beri. Diagnoza tego schorzenia jest niezwykle trudna, ponieważ opiera się wyłącznie na obserwacji symptomów klinicznych. Może przebiegać według dwóch schematów, dlatego wyróżnia się jej dwa rodzaje. Pierwszym jest odmiana mokra. Towarzyszą jej rozległe obrzęki, które zaburzają pracę układu sercowo-naczyniowego, a w konsekwencji prowadzą do niewydolności krążeniowej i zawału serca. Drugi rodzaj to tzw. odmiana sucha. W tym przypadku obserwuje się nieprawidłowa pracę układu nerwowego, co przekłada się na rozwój polineuropatii oraz encefalopatii Wernickiego. Najbardziej charakterystyczne objawy odmiany suchej to zaburzenia ruchów gałek ocznych, zaburzenia świadomości oraz ataksja.
Wykazano, że regularne przyjmowanie witaminy B1 jest doskonałym sposobem prewencji tej choroby. W przypadku jednak, gdy choroba wystąpi, jej leczenie polega na podawaniu zastrzyków bądź tabletek tiaminy.
Odpowiednie stężenie tiaminy w organizmie jest niezbędne dla zachowania dobrej kondycji układu nerwowego. Witamina ta odpowiada bowiem głównie za przemiany węglowodanów pochodzących z pokarmu, które stanowią podstawowe źródło energii zarówno dla ciała, jak i dla układu nerwowego.
Niezależne badania potwierdziły, że tiamina jest zaangażowana w powstawanie osłonek mielinowych. Dzięki temu jej stosowanie jest niezbędne dla zabezpieczenia nerwów przed uszkodzeniami, a także dla zapewnienia właściwej jakości neurotransmisji. Ponadto tiamina jest często podawana pacjentom, którzy mają problem z nadużywaniem alkoholu i tym wybudzanym ze śpiaczki. Zaobserwowano, że u osób tych poziom witaminy B1 jest niski i może powodować zaburzenia pamięci. Przyjęcie wysokiej dawki tiaminy w tych przypadkach może tym zmianom przeciwdziałać. Udowodniono także, że istnieje zależność pomiędzy niskim poziomem tej witaminy w organizmie a zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera. Uważa się więc, że jej suplementacja może być dobrą i skuteczną metoda prewencji tej choroby.
Wykazano, że witamina B1 hamuje aktywność esterazy acetylocholinowej, która jest enzymem rozkładającym jeden z najważniejszych neuroprzekaźników – acetylocholinę – na cholinę i resztę kwasu octowego. W efekcie suplementacja tiaminy skutkuje zwiększeniem aktywności tego neuroprzekaźnika, a także usprawnia jego gospodarkę.
Badania pokazały, że regularne przyjmowanie tiaminy poprawia zdolność koncentracji, zwiększa poziom dostępnej energii, pomaga w zwalczaniu przewlekłego stresu oraz przeciwdziała pojawiającej się wraz z wiekiem utracie pamięci. W jednej z prób klinicznych udowodniono także, że witamina B1 przyspiesza czas reakcji, a tym samym zwiększa pewność siebie.
Witamina B1 podnosi odpornośc organizmu na stres, dlatego często określa się ją mianem “witaminy przeciwstresowej”. Jej rola polega bowiem na dostarczeniu energii niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania, a tym samym zapewnia dobry nastrój i zwiększoną motywację. W efekcie witamina ta przeciwdziała pojawieniu się stanów depresyjnych i ma pozytywny wpływ na ogólne samopoczucie.
Naukowcy udowodnili, że tiamina pomaga w profilaktyce chorób oczu, takich jak zaćma i jaskra. Witamina ta zaangażowana jest bowiem w przekazywanie sygnału pomiędzy neuronami i mieśniami. Wykazano więc, że ma ona duże znaczenie w transmisji impulsu generowanego w oku do ośrodka wzroku znajdującego się w mózgu. W efekcie odpowiednie stężenie tiaminy w organizmie jest niezbędne do regulacji pracy gałek ocznych oraz do ich akomodacji.
Alkohol w znacznym stopniu zmniejsza przyswajalność witaminy B1 w organizmie, dlatego u osób z problemem alkoholowym jej stężenie jest zazwyczaj niskie. W jednym z badań wykazano, że uczestnicy którzy nadużywają alkoholu częściej zapadają na poważną chorobę układu nerwowego określaną jako zespół Wernickiego-Korsakowa, w przebiegu której pojawiają się zaburzenia ruchu gałek ocznych, problemy z chodzeniem, brak koordynacji ruchowej, nierówność źrenic oraz nieprawidłowa reakcja na światło. Podawanie tiaminy uczestnikom próby klinicznej skutkowało łagodzeniem objawów tego schorzenia, a także zmniejszeniem ryzykiem zachorowalności.
Naukowcy przekonują także, że tiamina może być pomocna przy terapiach uzależnień alkoholu. Zwiększenie jej stężenia w organizmie ogranicza bowiem negatywne skutki odstawienia i przeciwdziała nawrotom choroby.
Odporność organizmu zależy w dużej mierze od jego zdolności do przyswajania składników odżywczych, w tym głównie witamin i minerałów pochodzących z pożywienia. Szczególną rolę w tym przypadku odgrywa witamina B1, gdyż nasila sekrecję kwasu solnego w żołądku, a tym samym usprawnia proces trawienia. Odpowiednie rozłożenie pokarmu zapewnia z kolei większą dostępność zawartych w nim składników i ich lepsze wchłanianie. Ponadto w niezależnych badaniach wykazano, że tiamina ma wpływ na napięcie mięśni występujących w ścianach przewodu pokarmowego, a tym samym gwarantuje jego prawidłowe funkcjonowanie. Działanie to także przekłada się na zwiększenie ilości wchłanianych substancji odżywczych.
Odpowiedni poziom tiaminy w organizmie jest niezbędny do prawidłowego przebiegu procesu syntezy acetylocholiny. Jest to bardzo ważny neuroprzekaźnik, który odpowiada za transmisję sygnałów pomiędzy mięśniami a komórkami nerwowymi. Jednym z najważniejszych mięśni w organizmie jest serce, dlatego właściwe stężenie tiaminy pomaga regulować jego pracę. Wyniki badań sugerują także, że suplementacja witaminy B1 wspiera funkcje skurczowe i rozkurczowe serca, i jest niezbędna w przypadku leczenia niewydolności tego narządu.
W wielu niezależnych badaniach wykazano, że suplementacja tiaminy poprawia samopoczucie osób cierpiących na cukrzycę, a także spowalnia postęp choroby. Regularne przyjmowanie witaminy B1 ma również znaczenie w ograniczaniu negatywnych skutków podwyższonego stężenia glukozy we krwi. Udowodniono, że witamina ta hamuje proces glikacji białek oraz stres oksydacyjny, które mogą doprowadzić do uszkodzenia nerwów wzrokowych, a w niektórych przypadkach także do zniszczeń nerwów obwodowych, w efekcie czego dochodzi do wystąpienia poilneuropatii obwodowej.
W jednej z prób klinicznych, którą przeprowadził zespół badawczy z uniwersytetu w Giessen wzięło udział 24 diabetyków. Przez 12 tygodni uczestnikom badania podawano witaminę B1. po tym czasie odnotowano mniejszą częstotliwość występowania objawów polineuropatii.
Kolejne badanie wykazało także, że gdy osoby chore na cukrzycę przyjmują witaminę B1, to znacznie rzadziej chorują na nefropatię, czyli zaburzenia pracy nerek.
Tiamina jest niezbędna w produkcji adenozynotrifosforanu (ATP) – najważniejszego przenośnika energii w mitochondriach komórek organizmu. Ponadto witamina B1 uczestniczy w konwersji węglowodanów do glukozy. Ta ostatnia jest głównym substratem energetycznym, napędzającym metabolizm. Biologicznie czynną postacią witaminy B1 jest pirofosforan tiaminy, który z kolei pełni funkcję koenzymu (niebiałkowa część białek) ważnych enzymów: dekarboksylazy ketokwasów oraz transketolazy. Wykazano także, że tiamina odgrywa kluczową rolę w produkcji czerwonych krwinek, które generują bieżącą energię w ludzkim organizmie. W związku z tymi funkcjami, witamina B1 często określana jest jako substancja proenergetyczna, a tym samym jej suplementacja przekłada się na regulację metabolizmu.
Wyniki przeprowadzonych badań sugerują, że suplementacja witaminy B1 wpływa korzystnie na zmniejszenie negatywnych symptomów fizycznych oraz psychicznych w czasie zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS, premenstrual syndrome). W jednej z prób klinicznych uczestniczyło 80 kobiet z PMS, które podzielono na dwie grupy. Uczestniczkom z pierwszej podawano codziennie witaminę B1, z drugiej natomiast placebo. Wśród pań przeprowadzano kontrolne ankiety i odnotowano, że przyjmowanie tiaminy przez kilka dni skutkuje redukcją objawów PMS o niemal 35%. Uczestniczki, które stosowały witaminę zgłaszały również mniejsze uczucie zmęczenia, redukcje wahań nastroju, ograniczenie drażliwości, a także wzrost libido i lepsze samopoczucie. Ponadto część z nich deklarowała brak problemów ze snem oraz dolegliwości żołądkowych.
Żeby zapewnić najlepsze wrażenia, my oraz nasi partnerzy używamy technologii takich jak pliki cookies do przechowywania i/lub uzyskiwania informacji o urządzeniu. Wyrażenie zgody na te technologie pozwoli nam oraz naszym partnerom na przetwarzanie danych osobowych, takich jak zachowanie podczas przeglądania lub unikalny identyfikator ID w tej witrynie. Brak zgody lub jej wycofanie może niekorzystnie wpłynąć na niektóre funkcje.
Kliknij poniżej, aby wyrazić zgodę na powyższe lub dokonać szczegółowych wyborów. Twoje wybory zostaną zastosowane tylko do tej witryny. Możesz zmienić swoje ustawienia w dowolnym momencie, w tym wycofać swoją zgodę, korzystając z przełączników w polityce plików cookie lub klikając przycisk zarządzaj zgodą u dołu ekranu.