Podstawowe informacje

Nazwa polska:
głożyna pospolita

Nazwa łacińska:
Ziziphus jujuba

Inne nazwy:
jujuba pospolita, chińskie daktyle, czerwone daktyle, Da Zeo, black jujube, red dates, black dates, Zizyphus, Ennab

Podstawowe korzyści

→ poprawa nastroju

→ ułatwienie zasypiania

→ wsparcie układu nerwowego

→ kontrola poziomu cholesterolu

→ przyspieszenie wzrostu włosów

Spis treści:

1. Co to jest?
   1.1. Historia i pochodzenie
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Skład
2. Jak działa?
   2.1. Wpływ na układ nerwowy
        2.1.1. Wpływ na nastrój
        2.1.2. Wpływ na sen
        2.1.3. Wpływ na zdolności poznawcze
        2.1.4. Działanie neuroprotekcyjne
   2.2. Wpływ na układ krążenia
        2.2.1. Wpływ na poziom cholesterolu
   2.3. Wpływ na układ odpornościowy
        2.3.1. Działanie przeciwzapalne
        2.3.2. Wzrost odporności
   2.4. Wpływ na tkankę tłuszczową
   2.5. Wpływ na skórę i włosy
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

 

1. Co to jest jujuba?

1.1. Historia i pochodzenie

Głożyna pospolita (Ziziphus jujuba) to gatunek z rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae), występujący w południowo-wschodniej Europie, Indiach, Chinach oraz na terenie Himalajów. Jest to małe drzewo liściaste lub krzew dorastający do 8 m wysokości. Jego jajowate liście o ząbkowanym brzegu, o długości do 7 cm, opadają na zimę. Niewielkie (5 mm średnicy) kwiaty mają pięć bladych, żółtozielonych płatków. Jadalne owoce dorastają do 3 cm. Niedojrzałe mają żywy, zielony kolor. W miarę procesu dojrzewania przybierają barwę czerwonobrązową lub nawet fioletowo-czarną. Wyglądem przypomina daktyle, co przyczyniło się do powstania nazw zwyczajowych: czerwone daktyle, czarne daktyle, chińskie daktyle.

Owoce głożyny pospolitej spożywane były przez ludzi od tysięcy lat. Pierwszy świadczący o tym zapis znajduje się w tekście poetyckim datowanym na 1046-771 rok p.n.e. Chińskie daktyle stosowane były w sztuce kulinarnej różnych narodów. Wyrabiano z nich wino, przechowywano je w solance i marynowano. Pasta z tych owoców służyła jako nadzienie do zongzi, rodzaju ryżowych pierogów przygotowywanych na Święto Smoczych Łodzi. Czerwony kolor jujuba utożsamiany był ze szczęściem, dlatego też były one również obowiązkowym składnikiem kleiku laba spożywanego pod koniec roku księżycowego.

Tradycyjna medycyna chińska wykorzystywała owoce jujuba jako środek przeciwbólowy, uspokajający, a nawet wspomagający terapię nowotworów. W Japonii zaś stosowano je w leczeniu przewlekłego zapalenia wątroby. Również w Korei używano ich jako środka pomagającego zmniejszyć odczuwanie skutków stresu. W tradycyjnej medycynie Persji łączono je z innymi ziołami w leczeniu przeziębień, grypy i kaszlu.

 

1.2. Klasyfikacja

Współczesne badania naukowe pozwoliły potwierdzić przeciwdepresyjny oraz przeciwlękowy potencjał owoców jujuba. Udowodniono także, że skutecznie wspierają one terapię bezsenności oraz korzystnie wpływają na kondycję i funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Zapobiegają osłabieniu zdolności poznawczych i uszkodzeniom ośrodkowego układu nerwowego, co pozwala zaliczyć je do kategorii ziół o działaniu neuroprotekcyjnym. Wykazano także, że pomagają obniżyć poziom cholesterolu we krwi.

 

1.3. Skład

Owoce głożyny pospolitej zawierają liczne związki biologicznie aktywne. Należą do nich:

  • jujubozydy A, B, D, E
  • kwas maslinowy
  • kwas oleanowy
  • kwas betulinowy
  • kwas ursolowy
  • kwas alfitolowy
  • kwasy kumaroilowe
  • kwas linolowy
  • apigenina
  • flawonoidy monoglukozydowe
  • spinosyna i izospinozyna
  • rutyna
  • kwas protokatechowy
  • kwas chlorogenowy
  • kwas galusowy
  • kwas kawowy
  • kwas pomolowy
  • kwas palmitynow
  • katechiny
  • zyzyfina
  • sanjoinina A
  • nukleozydy, głównie cAMP i urydyna
  • polisacharydy neutralne i kwaśne
  • alkaloidy
  • sterole
  • taniny
  • kwasy tłuszczowe
  • witaminy: A (retinol), B1 (tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna), B6 (pirydoksyna), C (kwas askorbinowy), E (tokoferol)
  • minerały: selen, cynk, żelazo, fosfor, wapń, potas, sód, magnez, mangan

 

2. Jak działa Jujuba?

2.1. Wpływ na układ nerwowy

2.1.1. Wpływ na nastrój

Wyniki badań z wykorzystaniem modelu zwierzęcego świadczą o tym, że ekstrakt z owoców jujuba ma właściwości przeciwdepresyjne i przeciwlękowe. Wykazano, że występujący w nim związek z grupy alkaloidów, sanjoinina A, stymuluje neuroprzekaźnictwo GABA-ergiczne, którego zaburzenia występują często w przebiegu depresji oraz zaburzeń lękowych. Podawanie zwierzętom tej substancji znacznie zwiększyło ekspresję podjednostek alfa i gamma receptorów GABA-A, a także nasiliło napływ anionów chlorkowych do wnętrza komórek ziarnistych móżdżku. Podniesiony został też poziom dekarboksylazy kwasu glutaminowego (GAD), enzymu, który katalizuje reakcję przekształcania glutaminianu do kwasu gamma-aminomasłowego. Efekt działania sanjoniny A porównywalny był do diazepamu i buspironu. Tę samą sferę neurogospodarki wspiera inny związek występujący w Ziziphus jujuba, jujubozyd A. Już jego niewielka dawka wystarczyła, by w ciągu 24 godzin w hodowli in vitro neuronów szczurzego hipokampa indukować znaczny wzrost ekspresji podjednostek alfa1, alfa5 i beta2.

2.1.2. Wpływ na sen

Tradycyjne wykorzystanie owoców jujuba obejmowało między innymi walkę z bezsennością. Są one elementem tradycyjnej kompozycji ziołowej nazywanej Suan Zao Ren Tang stosowanej przy problemach ze snem. Wyniki współczesnych badań naukowych postępowanie to jest jak najbardziej zasadne. Oprócz wpływu na neuroprzekaźnictwo GABA-ergiczne, roślina ta wykazuje także inne mechanizmy działania. Udowodniono, że przyspiesza ona zasypianie oraz przedłuża sen wywołany przez pentobarbital, szczególnie silnie wpływając na fazę REM. Za efekt ten odpowiadają prawdopodobnie jujubozydy oraz spinozyna. Jujubozyd A działa hamująco na szlak sygnałowy indukowany przez glutaminian i hamuje wzrost poziomu jonów wapnia wewnątrz neuronów. Testy in vitro prowadzone z wykorzystaniem mieszaniny owoców jujuba i kory magnolii lekarskiej (Magnolia officinalis) wykazały, że ich nasenne działanie może wiązać się także z oddziaływaniem na inne sfery neurogospodarki. Zaobserwowano efekt antagonistyczny wobec transportera i receptorów dopaminy oraz wobec receptorów serotoniny 5-HT1B i 5-HT6.\

2.1.3. Wpływ na zdolności poznawcze

Wyniki badań przeprowadzonych z wykorzystaniem modelu zwierzęcego pozwoliły potwierdzić korzystny wpływ owoców głożyny pospolitej na zdolności poznawcze. Myszom w średnim wieku podawano doustnie porcję ekstraktu z jujuba przez okres 30 dni. Zaobserwowano, iż u zwierząt tych nasilone zostało namnażanie się komórek nerwowych i ich różnicowanie. Podobny efekt dotyczył proliferacji dendrytów. Choć w badaniu tym nie oceniano bezpośrednio funkcji kognitywnych, otrzymane rezultaty sugerują, że mogła mieć miejsce ich znacząca poprawa. Udowodniono również, że ekstrakt z tej rośliny podawany samicom szczurów po usunięciu jajników zapobiegł spadkowi zdolności poznawczych związanemu z brakiem równowagi hormonalnej. Jednym z mechanizmów było w tym przypadku zmniejszenie aktywności acetylocholinoesterazy (ACHE), która unieczynnia acetylocholinę. W innym badaniu wykazano, iż spinozyna i jujubozydy są w stanie przeciwdziałać spadkowi zdolności poznawczych wskutek szkodliwego działania etanolu na komórki mózgu.

2.1.4. Działanie neuroprotekcyjne

Tradycyjna medycyna krajów Wschodu rekomenduje stosowanie owoców jujuba w celu wsparcia ogólnego zdrowia całego organizmu, podkreślając ich znaczenie dla ośrodkowego układu nerwowego. Współczesne badania naukowe udowodniły, że doustne przyjmowanie ekstraktu z tej rośliny przez okres 10 dni jest w stanie znacząco zmniejszyć uszkodzenia mózgu wywołane czasowym niedokrwieniem, jakie ma miejsce np. podczas udaru. Wykazano również protekcyjny efekt jujuba przeciwko ekscytotoksyczności glutaminianu która pojawia się w przebiegu chorób neurologicznych, np. choroby Parkinsona czy epilepsji. W innym badaniu sprawdzano wpływ związków aktywnych zawartych w tej roślinie na neurotoksyczne działanie beta-amyloidu. Ich zastosowanie pozwoliło znacząco zmniejszyć śmiertelność neuronów indukowaną przez ten peptyd.

 

2.2. Wpływ na układ krążenia

2.2.1. Wpływ na poziom cholesterolu

Wyniki badań z wykorzystaniem modeli zwierzęcych pozwoliły udowodnić, że ekstrakt z Ziziphus jujuba, przyjmowany doustnie, pomaga zmniejszyć poziom trójglicerydów oraz cholesterolu we krwi. Obniżane jest szczególnie stężenie niskocząsteczkowej frakcji cholesterolu (LDL), natomiast stężenie frakcji wysokocząsteczkowej (HDL) wzrasta. Korzystny efekt obserwowany był również w przypadku poziomu glukozy we krwi i wrażliwości na insulinę. Zostało to potwierdzone w badaniu klinicznym. Uczestniczący w nim ochotnicy w wieku 12-18 lat cierpieli z powodu otyłości i dyslipidemii. Trzy razy dziennie przyjmowali oni sproszkowane owoce jujuba w ilości 5 g. Po miesiącu suplementacji badania kontrolne wykazały, że nastąpił u nich znaczny spadek cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL.

 

2.3. Wpływ na układ odpornościowy

2.3.1. Działanie przeciwzapalne

Wyniki badań z wykorzystaniem zwierzęcych modeli stanu zapalnego udowodniły, że ekstrakt z Ziziphus jujuba wykazuje właściwości immunomodulacyjne i pozwala zmniejszyć stan zapalny zarówno występujący w postaci ostrej, jak i przewlekłej. Jednakże efekt jego działania był słabszy niż referencyjnego niesterydowego leku przeciwzapalnego, indometacyny. W innym doświadczeniu zaobserwowane zostało przeciwzapalne działanie olejku eterycznego otrzymanego z nasion chińskich daktyli na skórę myszy. Wykazano także potencjał jujuba w hamowaniu reakcji alergicznych, takich jak eozynofilia i leukocytoza, degranulacja komórek tucznych czy skurcz tchawicy wywołany działaniem histaminy. Owoce jujuba wchodzą również w skład formuły ziołowej stosowanej w tradycyjnej medycynie chińskiej, której właściwości przeciwzapalne również zostały potwierdzone w badaniach.

2.3.2. Wzrost odporności

Wyniki badań naukowych wykazały, że polisacharydy występujące w Zizyphus jujuba działają immunostymulacyjnie. Udowodniono, że ich podawanie przyczynia się do zwiększenia proliferacji splenocytów i makrofagów u myszy. Nie bez znaczenia jest również obecność w chińskich daktylach kwasu askorbinowego (witaminy C), gdyż warunkuje ona prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Sam ekstrakt z jujuba wykazuje także właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Potwierdzono jego działanie bakterio- i grzybobójcze. Wśród zwalczanych przezeń mikroorganizmów znalazły się: Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Candida albicans.

 

2.4. Wpływ na tkankę tłuszczową

Testy przeprowadzone in vitro wskazują na to, że związki biologicznie aktywne zawarte w owocach jujuba są w stanie zahamować proces adipogenezy, czyli powstawania nowych komórek tłuszczowych. Najlepszy efekt w zakresie przeciwdziałania różnicowaniu preadipocytów uzyskano, wykorzystując ekstrakt otrzymany za pomocą rozpuszczalników organicznych, w tym chloroformu. Ziziphus jujuba zmniejsza również akumulację lipidów w tych komórkach oraz obniżał stężenie białek adipogennych.

 

2.5. Wpływ na skórę i włosy

Zizyphus jujuba jest tradycyjnie stosowany w leczeniu egzemy lub wyprysków. Wykorzystywane są w tym celu właściwości przeciwzapalne olejku eterycznego tej rośliny. Związki biologicznie czynne występujące w owocach jujuba wykazują również działanie przeciwutleniające, dzięki czemu pozwalają złagodzić stres oksydacyjny pojawiający się w komórkach skóry pod wpływem szkodliwych czynników takich jak wystawienie na promieniowania UV.

Podczas badań z wykorzystaniem modelu zwierzęcego udowodniono, że olejek eteryczny z nasion chińskich daktyli, stosowany miejscowo na ogoloną skórę, pozwala na zwiększenie liczby mieszków włosowych i indukuje odrastanie włosów. Skuteczność wykazały zarówno stężenia 10%, jak i 1%. Codzienna aplikacja olejku przez okres 21 dni skutkowała wydłużeniem włosów o 11-12% w porównaniu do grupy kontrolnej.

 

3. Jak stosować Jujuba?

3.1. Dawkowanie

Tradycyjnie stosuje się wywar lub napar, zupę lub napój przyrządzony z 50 g owoców (ok. 20 sztuk o średnicy 2-2,5 cm).

Podczas badań klinicznych stosowano dawkę 15 g sproszkowanych owoców, rozłożoną na trzy porcje przyjmowane w ciągu dnia.

 

3.2. Łączenie

W celu poprawy nastroju można łączyć jujuba z:

Aby ułatwić zasypianie i poprawić jakość snu, można stosować łącznie:

Dla wzmocnienia efektu immunomodulacyjnego, tradycyjna medycyna chińska zaleca łączenie jujuba z:

 

3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

Obecnie brakuje informacji o skutkach ubocznych suplementacji Zizyphus jujuba u ludzi.

Jujuba nie należy stosować w przypadku:

  • ciąży lub karmienia piersią – brak informacji dotyczących bezpieczeństwa
  • planowania ciąży – wykazano działanie zmniejszające płodność u myszy
  • przyjmowania leków uspokajających lub nasennych – może niebezpiecznie nasilić ich działanie
  • zabiegów chirurgicznych – może wpływać na krzepliwość krwi oraz nasilać działanie leków znieczulających

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:

  • cukrzycy – jujuba może nasilić działanie leków obniżających poziom glukozy we krwi
  • alergii na lateks – jujuba może w tym przypadku działać uczulająco
Bibliografia:
Adewusi E.A., Fouche G., Steenkamp V. Effect of four medicinal plants on amyloid-β induced neurotoxicity in SH-SY5Y cells. Afr J Tradit Complement Altern Med. 2013
Ahmad B. The antifungal, cytotoxic, antitermite and insecticidal activities of Zizyphus jujube. Pak J Pharm Sci. 2011
Al-Reza S.M. et al. Anti-inflammatory activity of seed essential oil from Zizyphus jujuba. Food Chem Toxicol. 2010
Al-Rezaa B. et al. Antioxidant and antilisterial effect of seed essential oil and organic extracts from Zizyphus jujuba. Food and Chemical Toxicology, 2013
Bai Y.J. et al. Structure identification of jujuboside E. Yao Xue Xue Bao. 2003
Baoli L. et al. Jujube promotes learning and memory in a rat model by increasing estrogen levels in the blood and nitric oxide and acetylcholine levels in the brain. Exp Ther Med. 2013
Battah A. Ziziphus jujube (Ennab) of the Middle East, food and medicine. Unique Journal of Ayurvedic and Herbal Medicines. 2014
Cao J.X. et al. Hypnotic effect of jujubosides from Semen Ziziphi Spinosae. J Ethnopharmacol. 2010
Chan A.S. et al. CKBM stimulates MAPKs but inhibits LPS-induced IFN-gamma in lymphocytes. Phytother Res. 2006
Chan A.S. et al. CKBM stimulates MAPKs but inhibits LPS-induced IFN-gamma in lymphocytes. Phytother Res. 2006
Chan Y.-Y. et al. Clinical Efficacy of Traditional Chinese Medicine, Suan Zao Ren Tang, for Sleep Disturbance during Methadone Maintenance: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Evid Based Complement Alternat Med. 2015
Chen J. et al. A Review of Dietary Ziziphus jujuba Fruit (Jujube): Developing Health Food Supplements for Brain Protection. Evid Based Complement Alternat Med. 2017
Daneshmand F. et al. Crude Extract from Ziziphus Jujuba Fruits, a Weapon against Pediatric Infectious Disease. Iran J Ped Hematol Oncol. 2013
Goyal R., Sharma P.L., Singh M. Possible attenuation of nitric oxide expression in anti-inflammatory effect of Ziziphus jujuba in rat. J Nat Med. 2011
Gupta M., et al. Anti-steroidogenic activity of the two Indian medicinal plants in mice. J Ethnopharmacol. 2004
Han H. et al. Anxiolytic-like effects of sanjoinine A isolated from Zizyphi Spinosi Semen: possible involvement of GABAergic transmission. Pharmacol Biochem Behav. 2009
Hemmati M. et al. Hypoglycemic effects of three Iranian edible plants; jujube, barberry and saffron: Correlation with serum adiponectin level. Pak J Pharm Sci. 2015
Hu L.-I. et al. Suan Zao Ren Tang in Combination with Zhi Zi Chi Tang as a Treatment Protocol for Insomniacs with Anxiety: A Randomized Parallel-Controlled Trial. Evid Based Complement Alternat Med. 2015
Hwang I.K. et al. Zizyphus enhances cell proliferation and neuroblast differentiation in the subgranular zone of the dentate gyrus in middle-aged mice. J Med Food. 2011
Jiang J-G. et al. Comparison of the sedative and hypnotic effects of flavonoids, saponins, and polysaccharides extracted from Semen Ziziphus jujube. Natural Product Research 2007
Jiang J.G., Huang X.J., Chen J. Separation and purification of saponins from Semen Ziziphus jujuba and their sedative and hypnotic effects. J Pharm Pharmacol. 2007
Koetter U. et al.Interactions of Magnolia and Ziziphus extracts with selected central nervous system receptors. J Ethnopharmacol. 2009
Kubota H. et al. Effect of Zizyphus jujuba extract on the inhibition of adipogenesis in 3T3-L1 preadipocytes. Am J Chin Med. 2009
Kurihara Y. Characteristics of antisweet substances, sweet proteins, and sweetness-inducing proteins. Crit Rev Food Sci Nutr. 1992
Kwang-chih C., Anderson E. N. Food in Chinese culture: anthropological and historical perspective. New Haven: Yale University Press, 1977
Li J. et al. Screening of a functional polysaccharide from Zizyphus Jujuba cv. Jinsixiaozao and its property. Int J Biol Macromol. 2011
Liu Q.X. et al. Structure identification of jujuboside D. Yao Xue Xue Bao. 2004
Mahajan R.T., Chopda M.Z. Phyto-Pharmacology of Ziziphus jujuba Mill- A plant review. Phcog Rev 2009
Mansouri P. et al. Review of Medicinal Remedies on Hand Eczema Based on Iranian Traditional Medicine: A Narrative Review Article. Iran J Public Health. 2016
Mehreen A. et al. Phytochemical, Antimicrobial, and Toxicological Evaluation of Traditional Herbs Used to Treat Sore Throat. Biomed Res Int. 2016
Naik S.R. et al. Evaluation of anti-allergic and anti-anaphylactic activity of ethanolic extract of Zizyphus jujuba fruits in rodents. Revista Brasileira de Farmacognosia 2013
Peng W.H. et al. Anxiolytic effect of seed of Ziziphus jujuba in mouse models of anxiety. J Ethnopharmacol. 2000
Peng W.H. et al. Anxiolytic effect of seed of Ziziphus jujuba in mouse models of anxiety. J Ethnopharmacol. 2000
Rsaissi N. et al. Antimicrobial activity of fruits extracts of the wild jujube "Ziziphus Lotus (L.) Desf. International Journal of Scientific & Engineering Research, 2013
Sabzghabaee A.M. et al. Effect of Zizyphus jujuba fruits on dyslipidemia in obese adolescents: a triple-masked randomized controlled clinical trial. Med Arch. 2013
Seo E.J. et al. Zizyphus jujuba and its Active Component Jujuboside B Inhibit Platelet Aggregation. Phytother Res. 2012
Villanueva R.J., Villanueva R.L. Experimental and Clinical Pharmacology of Ziziphus jujuba Mills. Phytother Res. 2017
Wang L.E. et al. Spinosin, a C-glycoside flavonoid from semen Zizhiphi Spinozae, potentiated pentobarbital-induced sleep via the serotonergic system. Pharmacol Biochem Behav. 2008
Yoo K.Y. et al. Zizyphus attenuates ischemic damage in the gerbil hippocampus via its antioxidant effect. J Med Food. 2010
Yoon J.I., Al-Reza S.M., Kang S.C. Hair growth promoting effect of Zizyphus jujuba essential oil. Food Chem Toxicol. 2010
You Z.L. et al. Effects on the expression of GABAA receptor subunits by jujuboside A treatment in rat hippocampal neurons. J Ethnopharmacol. 2010
Zhang M. et al. Inhibitory effect of jujuboside A on glutamate-mediated excitatory signal pathway in hippocampus. Planta Med. 2003
Zhang Y. et al. Hplc-ESI-MS/MS analysis of the water-soluble extract from Ziziphi spinosae semen and its ameliorating effect of learning and memory performance in mice. Pharmacogn Mag. 2014
Zhao J. et al. Simultaneous determination of saponins and fatty acids in Ziziphus jujuba (Suanzaoren) by high performance liquid chromatography-evaporative light scattering detection and pressurized liquid extraction. J Chromatogr A. 2006
Zhao Y. et al. Preventive effects of jujube polysaccharides on fructose-induced insulin resistance and dyslipidemia in mice. Food Funct. 2014
https://examine.com/supplements/ziziphus-jujuba/
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-62/zizyphus

Dodaj komentarz