Fenyloalanina jest aminokwasem egzogennym, który musi być dostarczany z pożywieniem. Izomer L jest wykorzystywany do produkcji neuroprzekaźników z grupy katecholamin: dopaminy, adrenaliny i noradrenaliny. Izomer D wspomaga wydolność fizyczną i zmniejsza wrażliwość na ból.
fenyloalanina funkcjonuje w literaturze naukowej, dokumentacji farmaceutycznej oraz piśmiennictwie branżowym pod wieloma nazwami. Poniżej zestawiono oficjalne oznaczenia stosowane w różnych kontekstach językowych i klasyfikacyjnych.
Fenyloalanina (DLPA) to organiczny związek chemiczny należący do grupy aminokwasów egzogennych, czyli takich których organizm nie jest w stanie produkować samodzielnie i dlatego muszą być dostarczane wraz z pożywieniem. Jest ona jednym z 20 podstawowych aminokwasów kodowanych przez DNA. Wchodzi w skład większości naturalnie występujących białek. Zaliczana jest więc do aminokwasów białkowych.
W swojej strukturze fenyloalanina zawiera IV-rzędowy atom węgla, w związku z czym jest to związek chiralny i pojawia się w postaci dwóch enancjomerów oznaczanych skrótami L i D. Pierwszy z nich występuje w stanie naturalnym i jest podstawową formą Phe budującą białka. Ponadto enancjomer ten jest przyswajany przez organizm. D-fenyloalanina z kolei jest rzadko spotykana w przyrodzie, gdyż wytwarzają ją jedynie bakterie Bacillus brevis w procesie przemian metabolicznych (wchodzi w skład popularnego antybiotyku gramicydyny S produkowanego przez te organizmy). Dodatkowo formę tę otrzymuje się syntetycznie w laboratoriach.
Pierwszy opis tego aminokwasu pojawił się w roku 1879. W tym czasie dwóch uczonych o nazwiskach Schulze i Barbieri wyizolowało z łubinu związek o wzorze sumarycznym C9H11NO2. Trzy lata później, kolejnej parze naukowców (Erlenmeyer i Lipp), udało się otrzymać tę cząsteczkę na drodze syntetycznej z fenyloacetaldehydu, hydrogenu, cyjanku i amoniaku.
Przełom w badaniach nad DLPA nastąpił także w roku 1961, kiedy to J. Heinricha Matthaei i Marshalla W. Nirenberg odkryli kodon genetyczny dla tego aminokwasu. Udowodnili oni dodatkowo, że wprowadzenie m-RNA i uracylu do genomu bakterii E. coli skutkuje wytwarzaniem przez te organizmy polipeptydu składającego się wyłącznie z aminokwasów fenyloalaniny. Wiedza na ten temat pozwoliła w ustaleniu relacji jaka panuje pomiędzy informacja zawartą w kodzie genetycznym a syntezą białek w żywej komórce.
Z niewłaściwym metabolizmem fenyloalaniny w organizmie związana jest poważna choroba wieku rozwojowego nazywana fenyloketonurią (PKU), w wyniku której może dojść do nieodwracalnych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego. Choroba ta uwarunkowana jest genetycznie, a u jej podłoża leży mutacja genu odpowiedzialnego za aktywność enzymu hydroksylazy fenyloalaninowej (PAH). Enzym ten jest niezbędny do właściwego przekształcania aminokwasu Phe w organizmie. U noworodków zawsze przeprowadza się badanie, którego celem jest określenie stężenia DLPA we krwi. Gdy jej poziom przekracza normę, stosuje się odpowiednią dietę restrykcyjną. Jej zastosowanie normalizuje poziom aminokwasu i może znacząco zredukować objawy choroby.
Niedobór fenyloalaniny może być z kolei przyczyną np. depresji, zaburzeń pokarmowych, problemów z pamięcią, niewłaściwego wzrostu u dzieci, impotencji czy niedokrwistości.
Fenyloalanina to związek organiczny zaliczany do grupy aminokwasów egzogennych. Oprócz udziału w tworzeniu większości białek pochodzenia naturalnego, związek ten ma zasadnicze znaczenie dla właściwego funkcjonowania układu nerwowego. Aminokwas ten jest prekursorem w syntezie neuroprzekaźników należących do grupy katecholamin (dopamina, norepinefryna, epinefryna). Ponadto DLPA jest w stanie przekraczać barierę krew-mózg, w związku z czym zaliczana jest do środków o działaniu nootropowym.
Fenyloalanina jest aminokwasem egzogennym, a więc musi być dostarczana do organizmu wraz z pożywieniem. Znaleźć ją można w wielu różnych produktach spożywczych, przede wszystkim w mięsie, rybach, mleku, suchych nasionach strączkowych, wędlinach, czyli w takich produktach, które są źródłem dużej ilości białka. Przyjmuje się, że aminokwas ten stanowi w przybliżeniu:
Ilość ta nie jest duża, jednak przy odpowiednio zrównoważonej diecie, stężenie fenyloalaniny może być utrzymane na właściwym poziomie.
Zawartość fenyloalaniny w źródłach roślinnych:
Fenyloalanina jest związkiem prekursorowym w syntezie neuroprzekaźników z grupy katecholamin, czyli dopaminy, noradrenaliny i adrenaliny. Prawidłowy poziom fenyloalaniny jest więc niezbędny dla odpowiedniego stężenia neurotransmiterów, a tym samym dla sprawnie działającego układu nerwowego.
Chociaż mechanizm działania fenyloalaniny nie został jak dotąd poznany, to powszechnie wiadomo, że aminokwas ten jest w stanie przekroczyć barierę krew-mózg, a tym samym stymulować ośrodkowy układ nerwowy. Badania w tym zakresie pokazują, że suplementacja fenyloalaniny może wzmocnić procesy poznawcze. Dodatkowo związek ten uważany jest za środek nootropowy, którego przyjmowanie ma kilka pozytywnych efektów, takich jak: stabilizacja nastroju, redukcja niepokoju, zwiększenie zakresu uwagi i czasu koncentracji, a także wzrost motywacji.
Fenyloalanina usprawnia także proces neurotransmisji. W efekcie informacje pomiędzy neuronami przekazywane są szybciej oraz w sposób bardziej efektywny. Ze względu na to działanie, aminokwas wykorzystywany jest do leczenia różnych schorzeń o podłożu neurologicznym, np. depresji, nadpobudliwości czy choroby Parkinsona.
Aminokwas ten został również sklasyfikowany jako środek uśmierzający ból. Dlatego za jego pomocą leczy się osoby cierpiące z powodu migren, a także innych dolegliwości, takich jak np. ból w niższych partiach kręgosłupa, w karku, zapalenia stawów czy skurcze menstruacyjne.
Istnieje szereg doniesień na temat wykorzystania DLPA w leczeniu różnych form chronicznego bólu, w szczególności tych wynikających z urazów. W tym zakresie suplementacja aminokwasu reguluje endogenny układ znieczulenia, którego rolą jest tłumienie impulsów nerwowych związanych z odczuwaniem bólu.
Fenyloalanina jest popularnym składnikiem suplementów stosowanych przez sportowców, a także przez osoby, które dbają o szczupłą sylwetkę. Udowodniono bowiem, że aminokwas ten przyspiesza odchudzanie. Ponadto Phe w organizmie ulega konwersji do neurotransmiterów z grupy katecholamin. W związku z tym jej przyjmowanie podnosi poziom energii i motywacji do działania. Dodatkowo aminokwas ten zwiększa odporność na ból i pozwala znieść nawet najbardziej wyczerpujący trening. Udowodniono także, że DLPA kontroluje apetyt, w efekcie czego zmniejsza uczucie głodu i ogranicza skłonności do przejadania się.
