Suma jest pochodzącą z Ameryki Południowej rośliną o właściwościach adaptogennych. Od wielu pokoleń rdzenna ludność tego kontynentu wykorzystywała ją jako tonik poprawiający ogólny stan zdrowia. W dzisiejszych czasach ceniona jest szczególnie za wielokierunkowe pozytywne działanie na organizm, w tym zwiększenie wydolności fizycznej i psychicznej, wzmocnienie odporności, przyspieszenie metabolizmu i pomoc w zrzuceniu zbędnych kilogramów, a także poprawę libido.
suma funkcjonuje w literaturze naukowej, medycynie tradycyjnej oraz obrocie suplementacyjnym pod wieloma nazwami wywodzącymi się z różnych języków i tradycji kulturowych. Poniżej zestawiono kluczowe określenia stosowane w poszczególnych kontekstach.
Suma to roślina z rodziny szarłatowatych (łac. Amaranthaceae), rzędu goździkowców (łac. Caryophyllales) wywodząca się z Ameryki Południowej. Najczęściej spotkać ją można w dorzeczu Amazonki, a także w Ekwadorze, Panamie, Paragwaju i Wenezueli. Rośnie przeważnie na glebach słonych. Roślina ta posiada proste, owłosione liście, ułożone naprzemianlegle wzdłuż łodyg, oraz dość silnie rozgałęziony system korzeniowy, znajdujący się głęboko pod ziemią.
Rdzenna ludność zamieszkująca tereny Ameryki Południowej przez wiele pokoleń wykorzystywała sumę jako tonik poprawiający ogólny stan zdrowia. Wśród nich popularna była inna nazwa rośliny “para toda”, oznaczająca “na wszystkie rzeczy”. Określenie to odnosi się do jej wielokierunkowych właściwości prozdrowotnych. P. paniculata wykorzystywana była jako afrodyzjak, środek uspokajający oraz wspomagający terapię antywrzodową. Ponadto jest ona ważnym lekiem ziołowym stosowanym w medycynie ludowej Indian. Dość powszechna jest także jej nazwa “brazylijski żeń-szeń”, wskazująca na wpływ rośliny na organizm, który jest podobny do wpływu Panax ginseng.
W Europie roślinę tę określa się jako “ruski sekret”, ponieważ przez wiele lat wykorzystywana była przez rosyjskich olimpijczyków do zwiększenie masy mięśniowej i wytrzymałości oraz jako środek ograniczający powstawanie skutków ubocznych po sterydach.
Pfaffia paniculata to roślina adaptogenna, której przyjmowanie ułatwia przystosowanie się do zmiennych warunków środowiska, zwiększa wydolność fizyczną i psychiczną, a także stymuluje odpowiedź immunologiczną czyli wzmacnia odporność organizmu (immunostymulant). Suplementacja sumy skutkuje poprawą kondycji stawów (zwiększenie ruchliwości i rozluźnienie). Roślina ta działa ponadto przeciwbólowo i anabolicznie, czyli przyspiesza wzrost masy mięśniowej i utratę tkanki tłuszczowej. Ponadto pobudza regenerację mięśni po treningu, a także pozwala wykonywać dłuższy i bardziej wymagający trening. Związki aktywne znajdujące się w P. paniculata pomagają dodatkowo regulować stosunki ilościowe poszczególnych frakcji lipoprotein i obniżać poziom cholesterolu. Roślinę stosuje się także jako afrodyzjak, poprawiający libido. Uznanie w tym zakresie zyskał zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, gdyż w obu przypadkach bardzo korzystnie wpływa na sferę seksualną.
W celach terapeutycznych stosuje się głównie korzeń P. Paniculata (suma root). Ta część rośliny jest najbogatszym źródłem składników prozdrowotnych, wśród których wyróżnić można przede wszystkim:
Ponadto w korzeniu znaleźć można także aminokwasy. substancje elektrolityczne, śladowe ilości wolnych pierwiastków (Fe, Mg, Zn), a także witaminy (A, B, E i K).
W roku 1999 naukowcy ze Stanów Zjednoczonych udowodnili, że suplementacja P. paniculata może być z powodzeniem wykorzystywana w terapii przeciwko anemii sierpowatej. Przeprowadzili oni doświadczenie z podwójną ślepą próbą, trwające 3 miesiące. W tym czasie pacjentom podawano 1000 mg sproszkowanego korzenia suma 3 razy dziennie. Po tym czasie u 15 pacjentów odnotowano wzrost stężenia hemoglobiny oraz redukcję ilości krwinek o sierpowatym kształcie. Dodatkowo zaobserwowano znacznie lepszą ogólną kondycję fizyczną ochotników uczestniczących w badaniu. Rezultatów takich nie uzyskano wśród pacjentów przyjmujących placebo. Stwierdzono, że suplementacja rośliną może w skuteczny sposób wspierać terapię przeciwko anemii i pomagać w szybszym powrocie do zdrowia.
Bogactwo składników odżywczych oraz substancji o działaniu przeciwutleniającym sprawia, że suplementacja korzenia suma ma kluczowe znaczenie dla ochrony komórek skóry przed szkodliwym działaniem promieniowania UV oraz może niwelować oznaki starzenia się skóry. Naukowcy przekonują dodatkowo, że żeń-szeń brazylijski może także przywracać zdrowy wygląd skóry zniszczonej. W jednym z badań sprawdzali wpływ rośliny na redukcję sińców pod oczami. Ochotnicy biorący w nim udział już po kilku dniach zauważyli znaczną poprawę w wyglądzie. W efekcie uważa się, że korzeń suma może być z powodzeniem stosowany do codziennej pielęgnacji skóry.
W związku z tym, że brazylijski żeń-szeń cieszy się sławą jako środek zwiększający wydolność organizmu oraz poprawiający ogólny stan zdrowia, przeprowadzono badania których celem było określenie potencjalnego wykorzystania rośliny w prewencji choroby nowotworowej. Zgodnie z wynikami uzyskanymi przez japońskich naukowców, które zostały opublikowane w “Practical Guide to Natural Medicines”, wyciąg z korzenia suma hamował wzrost komórek nowotworowych czerniaka w testach próbkowych, a także hamował rozwój raka u myszy. W 2010 roku w “Experimental and Toxicologic Pathology” pokazano, że P. paniculata kontroluje proliferację komórek nowotworowych poprzez ich apoptozę.
Jak dotąd wszystkie próby kliniczne przeprowadzono na gryzoniach. W związku z tym brak jest wystarczającej liczby danych na temat tego, aby P. paniculata była pomocna także w zapobieganiu chorobom nowotworowym u ludzi. Badania w tym zakresie trwają. Uważa się jednak, że prawdopodobnie zastosowanie brazylijskiego żeń-szenia może być skuteczne w profilaktyce antynowotworowej.
Ekstrakt korzenia suma jest od dawna wykorzystywany jako środek o właściwościach prolibidalnych, czyli jako afrodyzjak. W roku 1999 w magazynie “Psychopharmacology” opublikowano wyniki badań, które potwierdzają to działanie. Badaniom tym poddano szczury płci męskiej u których stwierdzono impotencję. Podawano im wyciąg P. paniculata i odnotowano znaczną poprawę funkcji seksualnych. Ponadto dane opublikowane w “Journal of Reproductive Development” sugerują, że suplementacja tej rośliny zwiększa ilość produkowanego progesteronu i testosteronu.
Suplementacja ekstraktu korzenia suma prowadzi do znacznego wzrostu stężenia męskiego hormonu – testosteronu. Ponadto przyjmowanie rośliny zwiększa ilość czerwonych krwinek. Oba efekty działania są ze sobą ściśle skorelowane. Jednym z najważniejszych składników aktywnych ekstraktu P. paniculata jest beta-ecydysteron. Jest to związek chemiczny z grupy steroidowej, który budową przypomina testosteron. Wyniki licznych badań naukowych sugerują, że ta substancja aktywna wykazuje działania anaboliczne. Ponadto obserwuje się, że po podaniu beta-ecydysteronu nasilona zostaje synteza białek oraz dochodzi do zablokowania receptorów kortyzolu (działanie antykataboliczne). W efekcie obserwuje się szybszy przyrost masy mięśniowej.
Suplementacja ekstraktu korzenia suma przez sportowców skutkuje zwiększoną retencją azotu oraz dodatnim bilansem tego pierwiastka w organizmie. Dodatkowo zauważa się wzrost stężenia substancji wysokoenergetycznych, takich jak ATP czy fosfokreatyna oraz przyspieszoną syntezę glikogenu mięśniowego. Oba te efekty działania przekładają się na intensywniejszy skurcz mięśni. Beta-ecydysteron prowadzi również do różnicowania się krwinek czerwonych, normalizacji aktywności enzymów mitochondrialnych, które odpowiadają za produkcję energii. Rezultatem tego jest zwiększenie wydolności tlenowej organizmu.
