W pierwszym tygodniu października uwaga ludzi nauki skupiona jest wokół Nagrody Nobla. Od 2 do 9 października ogłaszane będą nazwiska kolejnych badaczy, którzy dołączą do zaszczytnego grona laureatów tej prestiżowej nagrody. Dziś poznaliśmy już pierwszych noblistów z 2023 roku. Komitet Noblowski szwedzkiego Instytutu Karolinska nagrodę w dziedzinie fizjologii lub medycyny przyznał dwojgu badaczy – Katalin Karikó i Drew Weissmanowi – za ich odkrycia dotyczące modyfikacji zasad nukleozydowych, które umożliwiły opracowanie skutecznych szczepionek mRNA przeciwko COVID-19.
Katalin Karikó urodziła się w 1955 roku w węgierskiej miejscowości Szolnok. Wykształcenie uzyskała na Uniwersytecie w Segedynie, a w roku 1985 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. Obecnie współpracuje ze Szkołą Medycyny Uniwersytetu Pensylwanii. To właśnie w ramach tej uczelni w 1997 roku nawiązała kontakt z Drew Weissmanem (ur. 1959), którego zainteresowania badawcze skupione były wokół immunologii i mikrobiologii. Naukowcy ci przez lata pracowali nad zastosowaniem RNA w medycynie. W 2006 roku wspólnie założyli przedsiębiorstwo RNARx w celu prowadzenia badań nad wykorzystaniem RNA w celach terapeutycznych.
W ludzkich komórkach informacja genetyczna zakodowana w DNA przenoszona jest na informacyjny RNA (mRNA), który służy jako matryca do wytwarzania białek. Mechanizm działania szczepionek mRNA oparty jest na wyzwalaniu produkcji białek, które stymulują tworzenie w komórkach przeciwciał zwalczających konkretne drobnoustroje chorobotwórcze. Z początku stosowanie mRNA w szczepionkach było mało efektywne, gdyż wiązało się z występowaniem niepożądanych reakcji immunologicznych. Jednakże w 2005 roku Karikó i Weissman wraz z innymi naukowcami opublikowali przełomowy artykuł, w którym udowodnili, że odpowiednio zmodyfikowane zasady mRNA nie są rozpoznawane przez układ odpornościowy jako zagrożenie i nie wywołują stanu zapalnego, a jednocześnie nasilają wytwarzanie białek. Ich odkrycia okazały się kluczowe w badaniach nad szczepionką przeciwko COVID-19. Z opracowanych przez nich technologii modyfikacji RNA korzystały największe przedsiębiorstwa farmaceutyczne, w tym m.in. Pfizer-BioNTech oraz Moderna.
KK
