Rdest wielokwiatowy to roślina o właściwościach prozdrowotnych, która od ponad 2000 lat wykorzystywana jest w tradycyjnej medycynie Chin. Ceni się ją głównie za działanie tonizujące i odmładzające organizm. Suplementacja skutkuje przede wszystkim poprawą kondycji układu nerwowego, regulacją pracy wątroby i zwiększeniem libido.
rdest wielokwiatowy funkcjonuje w literaturze naukowej, medycynie tradycyjnej oraz obrocie suplementacyjnym pod wieloma nazwami wywodzącymi się z różnych języków i tradycji kulturowych. Poniżej zestawiono kluczowe określenia stosowane w poszczególnych kontekstach.
Rdest wielokwiatowy (Polygonum multiflorum) jest okrytonasienną rośliną z rodziny rdestowatych (Polygonaceae). Jest ona wykorzystywana od ponad 2000 lat w tradycyjnej medycynie Chin. He Shou Wu jest tam uważana za jedno z czterech podstawowych surowców o właściwościach tonizujących oraz odmładzających. Chińczycy stosują tę roślinę w terapiach zwalczających wiele różnych dolegliwości (np. bezpłodność, bezsenność, bóle mięśniowe, zaparcia), a także aby regulować stężenie glukozy we krwi).
W przeciwieństwie do większości ziół wykorzystywanych w celach terapeutycznych w postaci mieszanek wieloskładnikowych, rdest wielokwiatowy może być przyjmowany samodzielnie. Uważa się, że im starsza jest roślina, tym jej korzeń ma więcej właściwości prozdrowotnych. Przykładowo, dawniej wierzono, że suplementacja 300-letniego korzenia może zapewnić nieśmiertelność.
W Chinach roślinę tę nazywa się He Shou Wu, co oznacza dokładnie czarne włosy pana Ho. Według legendy bowiem, gdy pan Ho w wieku 58 lat zaczął regularnie stosować korzeń rdestu, jego siwe włosy stały się czarne. Ponadto przyjmowanie rośliny skutkowało u niego wzrostem sił i witalności. Potwierdzeniem tego miał być sędziwy wiek, którego dożył (160 lat) oraz jego liczne potomstwo. Podobny efekt uzyskał jego syn (pan He), stosujący ojcowską terapię. Żył on tyle samo lat i pozostawił po sobie 30 dzieci.
Rdest wielokwiatowy naturalnie występuje w Chinach. Można go jednak spotkać także w Japonii i na Tajwanie. Pierwsze zapiski na temat tej rośliny pochodzą z czasów dynastii Tang. Jest to niezwykle szybko rosnące pnącze, zawierające liście w kształcie serca oraz liczne drobne kwiaty, pojawiające się od początku lata do późnej jesieni. Korzeń rośliny jest wydłużoną czarno-brązową bulwą. Łodygi początkowo są jasnozielone, z czasem natomiast zmieniają zabarwienie na rude. Owocami Fo Ti są czarne niełupki.
Popularność w krajach zachodnich rdest zyskał dzięki New York Times, który to opublikował w roku 1930 sensacyjną wiadomość o śmierci 250 letniego zielarza i mistrza Li Cheng Yen. W ciągu życia cieszył się on nieskazitelnym zdrowiem, miał doskonały apetyt, nawet u schyłku życia był zdolny do długich, pieszych podróży. Mistrz Cheng Yen uważał, że dobre samopoczucie zawdzięcza suplementacji P. multiflorum.
Rdest wielokwiatowy klasyfikowany jest jako roślina o właściwościach neuroprotekcyjnych oraz neuromodulujących. Jej suplementacja przekłada się bowiem na poprawę kondycji układu nerwowego oraz na zwiększenie ochrony jego struktur przed chorobami neurodegeneracyjnymi. Ponadto odznacza się silnymi właściwościami antyoksydacyjnymi, przez co ogranicza negatywny wpływ wolnych rodników na organizm. Stosowana jest także jako tonik wzmacniający i regulujący pracę wątroby oraz zwiększający libido (funkcja prolibidalna)
Składnikami aktywnymi wyizolowanymi z surowca rośliny He Shou Wu są głównie związki z grupy antrachinonów, wśród których najważniejszymi są: emodin, kwas chryzofanowy i parietin. Ponadto w surowcu tym obecne są pochodne glikozydowe stilbenu oraz katechiny, epikatechiny, β-sitosterol i lecytynę. Rdest wielokwiatowy jest także bogatym źródłem cynku i żelaza.
Ze względu na właściwości antyoksydacyjne składników aktywnych rośliny, jej suplementacja skutkuje ochroną struktur układu nerwowego przed szkodliwym działaniem wolnych rodników powstających na drodze przemian metabolicznych w organizmie. Wyniki badań prowadzonych w tym kierunku dowodzą, że He Shou Wu przeciwdziała uszkodzeniom neuronów układu dopaminergicznego, w efekcie czego może być stosowany w profilaktyce choroby Parkinsona.
Nadmierna aktywność glutaminianu jest dość istotnym czynnikiem wywołującym śmierć neuronów, którą obserwuje się w procesach neurodegeneracyjnych, a także przy udarze niedokrwiennym czy traumatycznym urazie mózgu. Za apoptozę komórek odpowiada w tym przypadku nadmierna stymulacja receptorów NMDA przez glutaminian, w efekcie czego dochodzi do otwierania kanałów jonowych, przez które do wnętrz napływają jony sodu i wapnia. Gdy stężenie tych jonów przekroczy wartość maksymalną, dochodzi do obrzęku komórek nerwowych oraz do ich nieodwracalnych uszkodzeń. Udowodniono, że heksanowy ekstrakt Polygonum multiflorum skutecznie ogranicza aktywność glutaminianu, a tym samym redukuje poziom jego toksyczności i wpływa korzystnie na właściwe funkcjonowanie neuronów.
Wyniki badań sugerują ponadto, że roślina ta wpływa korzystnie na ogólną poprawę kondycji mózgu, a tym samym usprawnia proces uczenia się i zapamiętywania. Za efekt ten odpowiadają głównie cynk i żelazo obecne w roślinie, które wzmacniają ściany naczyń krwionośnych w mózgu. oraz zwiększają w nim przepływ krwi. Tym samym przyczyniają się do lepszego odżywienia i funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.
Składniki aktywne (głównie flawonoidy i glikozydy flawonoidów) obecne w korzeniu He Shou Wu posiadają zdolność do zwalczania wolnych rodników. Ponadto roślina ta jest bogatym źródłem glikozydu stilbenu, który aktywuje do działanie enzym z grupy metaloproteinaz – dysmutazę ponadtlenkową (SOD, ang. SuperOxide Dismutase). Efekt działania tego enzymu polega na przekształcaniu wolnych rodników tlenowych w jony o znacznie mniejszej reaktywności. Jony te następnie w wyniku przemian enzymatycznych przechodzą w bezpieczne dla organizmu molekuły. W efekcie suplementacja He Shou Wu skutkuje znacznym ograniczeniem wpływu szkodliwych rodników na organizm oraz niweluje ryzyko powstawania wielu chorób.
Wyniki niezależnych prób klinicznych sugerują, że rdest wielokwiatowy pozwala utrzymać odpowiednie stężenie SOD w organizmie pomimo upływających lat. Dodatkowo ze względu na zdolność rośliny do zwiększania aktywności tego enzymu, jest ona powszechnie wykorzystywana jako środek przedłużający życie.
Wyniki licznych badań naukowych sugerują, że rdest wielokwiatowy jest potężnym, a zarazem dość łagodnym i niepowodującym skutków ubocznych środkiem zwiększającym libido oraz poprawiającym sprawność seksualną. Jako tonik regulujący pracę nerek, wpływa on także korzystnie na pracę gruczołów nadnerczy, a tym samym kontroluje ich gospodarkę hormonalną. Ma to zasadnicze znaczenie szczególnie dla rozwoju cech płciowych (androsteron), a zwiększenie wydzielania testosteronu przekłada się na wzmocnienie kondycji fizycznej i wzrost popędu seksualnego. Ponadto zawarty w roślinie cynk wpływa korzystnie na poprawę jakości nasienia oraz ruchliwości plemników.
He Shou Wu uważane jest za tonik kontrolujący i regulujący pracę wątroby. Hepatocyty przez całe życie podlegają podziałom, a uszkodzone komórki są zastępowane nowymi. Zdolności naprawcze wątroby są jednak ograniczone, co oznacza, że w pewnym momencie nie ma już komórek, którymi można by zastąpić te uszkodzone. Wyniki badań pokazują jednak, że suplementacja ekstraktu P. multiflorum pomaga utrzymać narząd w dobrej kondycji i ogranicza ryzyko uszkodzeń jego komórek. Za efekt ten odpowiadają przede wszystkim właściwości antyoksydacyjne składników aktywnych rośliny. Ponadto rdest wielokwiatowy jest bogatym źródłem lecytyny. Związek ten buduje błony lipidowe hepatocytów, dzięki czemu jego zwiększone stężenie zapewnia lepszą integralność tych komórek i ogranicza ilość wnikających do narządu substancji toksycznych. Dodatkowe badania przeprowadzone na myszach pokazują, że He Shou Wu przeciwdziała nadmiernemu stłuszczeniu wątroby.
