...

Szafran | Crocus sativus

Szafran to roślina znana ludzkości od tysiącleci. Jest znaną przyprawą, ale wykazuje także wielokierunkowy wpływ na funkcjonowanie ludzkiego organizmu. Do najbardziej cenionych właściwości szafranu należy działanie przeciwdepresyjne i przeciwlękowe, działanie neuroprotekcyjne oraz korzystny wpływ na funkcje seksualne, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.

Ciekawostka:

Szafran jest najdroższą przyprawą na świecie. Ponieważ wykorzystywane są jedynie słupki kwiatowe, surowiec ten wymaga ręcznego zbioru. 1 kg szafranu może kosztować ponad 3 tys. PLN. Aby otrzymać taką jego ilość, należy zebrać słupki z ok. 70 tys. kwiatów.

Spis treści:

1. Co to jest Szafran | Crocus sativus?

1.1. Historia i pochodzenie

Szafran uprawny to roślina wieloletnia z rodziny kosaćcowatych (Iridaceae). Prawdopodobnie pochodzi z terenów Europy Południowo-Wschodniej lub Azji Mniejszej. Nieznana jest jego forma dzika, obecnie występuje jedynie jako roślina uprawna. Przypuszczalnie jest on najbliżej spokrewniony z Crocus cartwrightianus, dziko żyjącym gatunkiem pochodzącym z terenów Azji Mniejszej oraz dzisiejszej Grecji. W przeciwieństwie do swego dzikiego kuzyna, szafran uprawny nie wytwarza nasion. Jest męskosterylnym triploidem (poiada trzy zestawy chromosomów zamiast dwóch), rozmnażanym wegetatywnie.

Szafran uprawny jest byliną dorastającą do 15 cm. Jego łodyga przekształcona jest w bulwocebule o średnicy ok. 2-5 cm. Wczesną wiosną wytwarza od 6 do 9 równowąskich liści tworzących rozetę przy gruncie. Jesienią pojawiają się lejkowate kwiaty o wysokości ok 10 cm i średnicy 4 cm. Ich płatki mają kolor fioletowy, choć uprawia się również odmianę o białych kwiatach. Charakterystyczną cechą tej rośliny jest obecność słupka o długiej szyjce i trójdzielnym znamieniu o zabarwieniu ciemnopomarańczowym.

Znamiona słupków szafranu uprawnego – zwane szafranem – są ręcznie zbierane w okresie jego kwitnienia, trwającym 3-4 tygodnie. Po oddzieleniu od rośliny muszą one zostać natychmiast wysuszone, co zapobiega rozwojowi pleśni. Według różnych obliczeń, aby uzyskać 450 g szafranu należy zebrać słupki z 50-75 tys. kwiatów. Obszar uprawny, który rośliny te zajmują, ma wielkość porównywalną do boiska do piłki nożnej. Całkowita światowa produkcja szafranu wynosi ok. 190 kg rocznie, z czego 90% wytwarzane jest w Iranie. Znaczne ilości uprawiane są również w Indiach, Afganistanie, Grecji, Maroku oraz we Włoszech. Hurtowe ceny za 1 kilogram tej przyprawy osiągają powyżej 3000 PLN.

Szafran znany był ludzkości od tysiącleci. Najstarsze bazujące na nim pigmenty znaleziono na stanowiskach w północno-zachodniej części Iranu, pochodzących sprzed 50 tys. lat. Jego nazwa pochodzi od arabskiego słowa “za-faran”, tłumaczonego jako “bądź żółty”. Przez wieki był on wykorzystywany właśnie jako barwnik (tradycyjnie stosowano go np. do nadawania koloru szatom buddyjskich mnichów) lub jako przyprawę oraz lekarstwo. Starożytni Rzymianie dodawali go do wina, aby uchronić się przed kacem. W tradycyjnej medycynie krajów leżących w basenie Morza Śródziemnego ceniono jego działanie przeciwlękowe i uspokajające, ale również wzmagające potencję.

1.2. Klasyfikacja

Tradycyjnie szafran wykorzystywany był jako afrodyzjak. Wyniki współczesnych badań potwierdziły jego zdolność do regulacji gospodarki hormonów płciowych oraz korzystny wpływ na libido. Udowodniono również, że wpływa on korzystnie na nastrój dzięki oddziaływaniu na neuroprzekaźnictwo dopaminergiczne i serotoninergiczne. Jest też immunostymulantem, wspierającym układ odpornościowy w walce z infekcjami. Ponadto wykazuje właściwości neuroprotekcyjne i nootropowe.

1.3. Skład

Szafran zawiera liczne związki biologicznie czynne, wśród których znajdują się:

  • krocyna i jej pochodne
  • pikrokrocyna
  • safranol i hysroksysafranol
  • zeaksantyna
  • kwasy oktadekadienowy i heksadekanowy

2. Jak działa Szafran | Crocus sativus?

2.1. Wpływ na układ nerwowy

2.1.1. Wpływ na nastrój

Wyniki badań naukowych wskazują na to, że szafran działa jako antagonista receptorów serotoninergicznych 5-HT2C, gdyż hamuje działanie m-chlorofenylopiperazyny, agonisty tego receptora. Występujący w tej roślinie safranal stymuluje receptory GABAA. Prawdopodobnie jest to podstawa efektu przeciwdepresyjnego, obserwowanego podczas licznych testów.

Badania z wykorzystaniem modelu zwierzęcego wykazały, że doustne podawanie ekstraktu z szafranu przyczynia się do redukcji objawów depresji z siłą zależną od dawki. Obserwowano przy tym pewne różnice w zależności od tego, czy stosowano wyciąg ze znamion słupków, czy też z bulwy, gdyż mają one inną zawartość substancji aktywnych. Również testy kliniczne przyniosły potwierdzenie skuteczności szafranu. W porównaniu do placebo, jego działanie wspierające dobry nastrój było znaczne wyższe, choć nie wykazano znaczącej różnicy między tą rośliną a referencyjnymi lekami przeciwdepresyjnymi (imiprazolem i fluoksetyną). W jednym z tych badań, w którym wykorzystano ekstrakt z płatków kwiatowych (będących produktem ubocznym pozostającym po zbiorze słupków) zaobserwowano remisję depresji u 25% uczestników, zaś 50% zgłosiło znaczne zmniejszenie intensywności objawów (o 75-85%). Wielokrotnie udowodniono również, że szafran może stanowić wsparcie dla leków przeciwdepresyjnych, zwiększając ich skuteczność lub znosząc niektóre niekorzystne skutki uboczne.

Testy wykonane z wykorzystaniem modelu zwierzęcego potwierdziły również zdolność szafranu do łagodzenia zaburzeń lękowych. Udowodniono, że skuteczność ekstraktu wodnego jest porównywalna do diazepamu stosowanego jako lek referencyjny. Ponieważ podobne działanie wykazuje wyizolowana krocyna, prawdopodobnie to ona jest źródłem efekty anksjolitycznego. Badania z udziałem ludzi potwierdziły, że już dwie minuty aromaterapii z wykorzystaniem rozcieńczonego ekstraktu z szafranu jest w stanie zmniejszyć odczuwany lęk.

2.1.2. Wpływ na zdolności poznawcze

Wyniki badań naukowych wskazują na to, że ekstrakt z szafranu może wspomóc profilaktykę oraz leczenie choroby Alzheimera. Podczas testów in vitro ujawniono, że zawarte w znamieniu słupka krocyny osłabiają tworzenie się włókien beta-amyloidu, których odkładanie się stanowi jedną z przyczyn rozwoju tego schorzenia. W innym eksperymencie potwierdzono, że wyciąg z szafranu jest w stanie zmniejszyć aktywność acetylocholinoesterazy (AChE) nawet o 30%. Działanie krocyny wspierające pamięć oraz zdolności poznawcze zostało udowodnione przy wykorzystaniu modelu zwierzęcego.

Przeprowadzono również wiele testów klinicznych mających na celu sprawdzenie czy szafran może być stosowany jako wsparcie terapii choroby Alzheimera u ludzi. Podczas jednego z nich, trwajacego 16 tygodni, wykazano skuteczność zarówno safranalu, jak i krocyny. U pacjentów przyjmujących te substancje wystąpiło znaczące zmniejszenie objawów w porównaniu do grupy, której podawano placebo. W innym badaniu ochotnicy z łagodną i umiarkowaną postacią tego schorzenia przez 22 tygodnie przyjmowali ekstrakt z szafranu lub donepezil (inhibitor AchE) jako lek referencyjny. Rezultaty były podobne u obu grup, co wskazuje na zbliżoną skuteczność leku i ekstraktu z szafranu.

2.1.3. Wpływ na apetyt

Przeprowadzono badanie z udziałem kobiet z nadwagą. Ochotniczki przez okres 8 tygodni przyjmowały wyciąg z szafranu w dawce 176,5 mg dziennie lub placebo, nie stosując przy tym żadnej kontrolowanej diety. U osób stosujących szafran zaobserwowano zmniejszenie podjadania o 55% (28% w grupie kontrolnej), znacznie zmniejszone odczuwanie głodu, a także redukcję masy ciała o niemal 1 kg.

2.2. Wpływ na gospodarkę hormonalną

2.2.1. Hormony płciowe

Testy kliniczne wykazały, że aromaterapia z wykorzystaniem ekstraktu z szafranu już po 20 minutach skutkowała podniesieniem poziomu estradiolu w ślinie, zarówno w pęcherzykowej, jak i lutealnej fazie cyklu menstruacyjnego. Poziom testosteronu był lekko obniżony w fazie pęcherzykowej i podniesiony w fazie lutealnej, lecz zmiany te nie osiągnęły poziomu istotnego statystycznie.

Nie wykazano, aby suplementacja szafranu znacząco wpływała na poziom testosteronu we krwi u mężczyzn.

2.2.2. Kortyzol

Wyniki badań naukowych wykazały, że stosowanie ekstraktu z szafranu w formie aromaterapii jest w stanie obniżyć poziom kortyzolu w ślinie.

2.3. Wpływ na funkcje seksualne

2.3.1. Działanie prolibidalne

Tradycyjnie szafran był stosowany jako afrodyzjak. W niektórych kulturach zalecano jego przyjmowanie jedynie młodym i zdrowym mężczyznom, wierzono bowiem, że ma niezwykle silną moc. Testy z wykorzystaniem modelu zwierzęcego wykazały, że ekstrakt z tej rośliny rzeczywiście ma działanie zwiększające libido. Prawdopodobnie wynika ono z zawartości krocyny.

Efekt prolibidalny badany był także w eksperymentach z udziałem ludzi. Testy pilotażowe, w których uczestniczyli mężczyźni z zaburzeniami erekcji wykazały, że suplementacja ekstraktu z szafranu w dobowej dawce 200 mg przez okres 10 dni przynosi korzyści w zakresie funkcji seksualnych.

Przeprowadzono także badania z udziałem kobiet i mężczyzn, u których zaburzenia seksualne były wynikiem stosowania leków z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) w terapii depresji. Suplementacja ekstraktu z szafranu w dawce 15 mg 2 razy dziennie przez okres 4 tygodni przyniosła znaczącą poprawę w zakresie funkcji seksualnych takich jak pobudzenie, nawilżenie pochwy i ból podczas współżycia (u kobiet) oraz erekcję i satysfakcję ze współżycia (u mężczyzn).

2.3.2. Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)

Łagodzenie objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS) – takich jak zmiany nastroju, skurcze mięśni brzucha, wzdęcia czy trądzik – jest jednym z najstarszych zastosowań szafranu. Wyniki współczesnych badań pozwoliły udowodnić, że jest ono zasadne. Testy kliniczne z udziałem kobiet w wieku 20-45 lat doświadczających objawów PMS wykazały, że suplementacja ekstraktu z szafranu w dawce 15 mg 2 razy dziennie pozwoliły złagodzić dolegliwości odczuwane przed miesiączką u 76% ochotniczek, podczas gdy w grupie przyjmującej placebo odsetek ten wyniósł jedynie 8%. Podobne wyniki otrzymano także w innym badaniu, z udziałem kobiet w wieku 18-35 lat. W eksperymencie, w którym zastosowana była aromaterapia z wykorzystaniem szafranu również uzyskano wyniki świadczące o tym, że wpływ tej rośliny na gospodarkę hormonalną może znaleźć zastosowanie w przeciwdziałaniu objawom PMS. Wykazano również, że związki biologicznie czynne zawarte w szafranie mogą przyczyniać się do łagodzenia bólu menstruacyjnego.

2.4. Wpływ na układ odpornościowy

Prowadzono liczne badania dotyczące wpływu szafranu na działanie układu odpornościowego. Wyniki jednego z nich, z udziałem zdrowych ochotników, pozwoliły udowodnić, że sproszkowane znamię słupka, przyjmowane w dawce 100 mg dziennie przez okres trzech tygodni, może zwiększyć poziom immunoglobulin G (IgG) w surowicy krwi o ponad 24%. W tym samym eksperymencie zaobserwowano również wzrost stężenia monocytów (o 9%) oraz spadek stężenia bazofili (o 20%). Efekt ten zanikł po kolejnych trzech tygodniach suplementacji. Rezultaty badań in vitro wskazują na to, że ekstrakt z szafranu może zmniejszać zdolność niektórych wirusów (w tym HIV i HSV) do wnikania do wnętrza komórek oraz replikacji. Może to ułatwić organizmowi zwalczanie infekcji.

2.5. Wpływ na układ krążenia

Udowodniono, że suplementacja ekstraktu z szafranu w 50 mg 2 razy dziennie przyczyniła się do poprawy stanu zdrowia u osób cierpiących na choroby serca. Testy przeprowadzone z wykorzystaniem modelu zwierzęcego wykazały, że ekstrakt z tej rośliny, a także sam safranal, działa kardioprotekcyjnie w przypadku zawału mięśnia sercowego poprzez modulację stresu oksydacyjnego.

Badano też wpływ szafranu na poziom cholesterolu we krwi. Istnieją dowody świadczące o tym, że ekstrakt z tej rośliny przyczynia się do redukcji stężenia tego związku, szczególnie jego frakcji niskocząsteczkowej (LDL i VLDL). Potwierdzono tę zdolność w testach z wykorzystaniem modelu zwierzęcego, a także w badaniach klinicznych, z udziałem ochotników zdrowych oraz cierpiących na chorobę wieńcową.

3. Jak stosować Szafran | Crocus sativus?

Nie masz dostępu do tych treści

Wygląda na to, że nie masz rangi Czytelnik,
aby ją otrzymać zaloguj się klikając na przycisk poniżej.

Nie masz jeszcze konta? Dołącz do nas!

Bibliografia

  1. Agha-Hosseini M. et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome: a double-blind, randomised and placebo-controlled trial. BJOG. Mar 2008
  2. Ajam M. et al. Increased Miscarriage Rate in Female Farmers Working in Saffron Fields: A Possible Effect of Saffron Toxicity. Asia Pac J Med Toxicol 2014
  3. Akaberi M. et al. Saffron: The Golden Spice. Science of Spices and Culinary Herbs 2019
  4. Akhondzadeh Basti A. et al. Comparison of petal of Crocus sativus L. and fluoxetine in the treatment of depressed outpatients: a pilot double-blind randomized trial. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2007
  5. Akhondzadeh S. et al. A 22-week, multicenter, randomized, double-blind controlled trial of Crocus sativus in the treatment of mild-to-moderate Alzheimer’s disease. Psychopharmacology (Berl). 2010
  6. Akhondzadeh S. et al. Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: a pilot double-blind randomized trial {ISRCTN45683816}. BMC Complement Altern Med. 2004
  7. Akhondzadeh S. et al. Crocus sativus L. in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. Phytother Res. 2005
  8. Akhondzadeh S. et al. Crocus sativus L. in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. Phytother Res. 2005
  9. Akhondzadeh S. et al. Saffron in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer’s disease: a 16-week, randomized and placebo-controlled trial. J Clin Pharm Ther. 2010
  10. Al-Snafi A.E. The pharmacology of Crocus sativus- A review. IOSR Journal Of Pharmacy 2016
  11. Beiranvand S.P. et al. The effect of Crocus sativus (saffron) on the severity of premenstrual syndrome. European Journal of Integrative Medicine 2016
  12. Fernandez J.A. Biology, biotechnology and biomedicine of saffron. Rec Res Plant Res. 2004
  13. Fukui H., Toyoshima K., Komaki R. Psychological and neuroendocrinological effects of odor of saffron (Crocus sativus). Phytomedicine. 2011
  14. Fukui H., Toyoshima K., Komaki R. Psychological and neuroendocrinological effects of odor of saffron (Crocus sativus). Phytomedicine. 2011
  15. Georgiadou G., Tarantilis P.A., Pitsikas N. Effects of the active constituents of Crocus Sativus L., crocins, in an animal model of obsessive-compulsive disorder. Neurosci Lett. 2012
  16. Geromichalos G.D. et al. Saffron as a source of novel acetylcholinesterase inhibitors: molecular docking and in vitro enzymatic studies. J Agric Food Chem. 2012
  17. Goli S.A.H., Mokhtari F., Rahimmalek M. Phenolic Compounds and Antioxidant Activity from Saffron (Crocus sativus L.) Petal. J Agr Sci. 2012
  18. Gout B., Bourges C., Paineau-Dubreuil S. Satiereal, a Crocus sativus L extract, reduces snacking and increases satiety in a randomized placebo-controlled study of mildly overweight, healthy women. Nutr Res. 2010
  19. Hausenblas H.A. et al. Saffron (Crocus sativus L.) and major depressive disorder: a meta-analysis of randomized clinical trials. J Integr Med. 2013
  20. Hill T. The Contemporary Encyclopedia of Herbs and Spices: Seasonings for the Global Kitchen. Wiley, 2004
  21. Hosseinzadeh H., Noraei N.B. Anxiolytic and hypnotic effect of Crocus sativus aqueous extract and its constituents, crocin and safranal, in mice. Phytother Res. 2009
  22. Hosseinzadeh H., Ziaee T., Sadeghi A. The effect of saffron, Crocus sativus stigma, extract and its constituents, safranal and crocin on sexual behaviors in normal male rats. Phytomedicine. 2008
  23. Kashani L. et al. Saffron for treatment of fluoxetine-induced sexual dysfunction in women: randomized double-blind placebo-controlled study. Hum Psychopharmacol. 2013
  24. Kashani L. et al. Saffron for treatment of fluoxetine-induced sexual dysfunction in women: randomized double-blind placebo-controlled study. Hum Psychopharmacol. 2013
  25. Khazdair M.R. et al. The effects of Crocus sativus (saffron) and its constituents on nervous system: A review. Avicenna J Phytomed. 2015
  26. Kianbakht S., Ghazavi A. Immunomodulatory effects of saffron: a randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. Phytother Res. 2011
  27. Lopresti A.L., Drummond P.D. Saffron (Crocus sativus) for depression: a systematic review of clinical studies and examination of underlying antidepressant mechanisms of action. Hum Psychopharmacol. 2014
  28. Lopresti A.L.et al. Efficacy of a standardised saffron extract (affron®) as an add-on to antidepressant medication for the treatment of persistent depressive symptoms in adults: A randomised, double-blind, placebo-controlled study. Journal of Psychopharmacology 2019
  29. Mashmoul M. et al. Saffron: A Natural Potent Antioxidant as a Promising Anti-Obesity Drug. Antioxidants (Basel). 2013
  30. Mehdizadeh R. et al. Cardioprotective effect of saffron extract and safranal in isoproterenol-induced myocardial infarction in wistar rats.Iran J Basic Med Sci. 2013
  31. Modabbernia A. et al. Effect of saffron on fluoxetine-induced sexual impairment in men: randomized double-blind placebo-controlled trial. Psychopharmacology (Berl). 2012
  32. Modabbernia A. et al. Effect of saffron on fluoxetine-induced sexual impairment in men: randomized double-blind placebo-controlled trial. Psychopharmacology (Berl). 2012
  33. Modaghegh M.H. et al. Safety evaluation of saffron (Crocus sativus) tablets in healthy volunteers. Phytomedicine. 2008
  34. Moshiri E. et al. Crocus sativus L. (petal) in the treatment of mild-to-moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. Phytomedicine. 2006
  35. Nahid K. et al. The effect of an Iranian herbal drug on primary dysmenorrhea: a clinical controlled trial. J Midwifery Womens Health. 2009
  36. Noorbala A.A. et al. Hydro-alcoholic extract of Crocus sativus L. versus fluoxetine in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized pilot trial. J Ethnopharmacol. 2005
  37. Papandreou M.A. et al. Inhibitory activity on amyloid-beta aggregation and antioxidant properties of Crocus sativus stigmas extract and its crocin constituents. J Agric Food Chem. 2006
  38. Pitsikas N. et al. Effects of the active constituents of Crocus sativus L., crocins, in an animal model of anxiety. Phytomedicine. 2008
  39. Plessner O. et al. Effects of Temperature on the Flowering of the Saffron Crocus (Crocus Sativus L.): Induction of Hysteranthy. Israel J Bot. 1989
  40. Rahmani A.H., Khan A.A., Aldebasi Y.H. Saffron (Crocus sativus) and its Active Ingredients: Role in the Prevention and Treatment of Disease. Pharmacog J. 2017
  41. Rubio-Moraga A. et al. Saffron is a Monomorphic Species as Revealed by RAPD, ISSR and Microsatellite Analyses. BMC Research Notes 2009
  42. Russo E., Dreher M.C., Mathre, M.L. Women and Cannabis: Medicine, Science, and Sociology. Psychology Press 2003
  43. Sadi R. et al. Effect of Saffron (Fan Hong Hua) On the Readiness of The Uterine Cervix In Term Pregnancy: A Placebo-Controlled Randomized Trial. Iran Red Crescent Med J. 2016
  44. Safarinejad M.R., Shafiei N., Safarinejad S. A prospective double-blind randomized placebo-controlled study of the effect of saffron (Crocus sativus Linn.) on semen parameters and seminal plasma antioxidant capacity in infertile men with idiopathic oligoasthenoteratozoospermia. Phytother Res. 2011
  45. Sampathu S.R. et al. Saffron (Crocus Sativus Linn.) — Cultivation, processing, chemistry and standardization.C R C Critical Reviews in Food Science and Nutrition 1984
  46. Shamsa A. et al. Evaluation of Crocus sativus L. (saffron) on male erectile dysfunction: a pilot study. Phytomedicine. 2009
  47. Sheng L. et al. Mechanism of hypolipidemic effect of crocin in rats: crocin inhibits pancreatic lipase. Eur J Pharmacol. 2006
  48. Soleymani S. et al.Antiviral Effects of Saffron and its Major Ingredients. Curr Drug Deliv. 2018
  49. Srivastava R et al. Crocus sativus L.: A comprehensive review. Pharmacogn Rev. 2010
  50. Verma S.K., Bordia A. Antioxidant property of Saffron in man. Indian J Med Sci. 1998
  51. Wang Y. et al. Antidepressant properties of bioactive fractions from the extract of Crocus sativus L. J Nat Med. 2010
  52. Willard P. Secrets of Saffron: The Vagabond Life of the World’s Most Seductive Spice Beacon Press 2002
  53. Winterhalter P., Straubinger M. Saffron – Renewed Interest in an Ancient Spice. Food Rev Int. 2000
  54. Włodarczyk Z. Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011
  55. https://examine.com/supplements/saffron/
  56. https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-844/saffron
Szafran Crocus sativus
nazewnictwo
Nazwa polska: szafran uprawny
Nazwa zwyczajowa: szafran
Nazwa łacińska: Crocus sativus
Inne nazwy: szafran siewny, krokus uprawny, autumn crocus, saffron crocus, Indian Saffron, croci stigma, True Saffron, Kesar
Podstawowe korzyści
wsparcie dobrego nastroju
redukcja apetytu
regulacja gospodarki hormonalnej
poprawa pracy układu nerwowego
łagodzenie objawów PMS