Męczennica cielista jest jednym z ponad 500 gatunków należących do rodzaju Passifloraceae. Jest to roślina lecznicza, która początkowo wykorzystywana była przez Indian zamieszkujących tereny Ameryki. Do Europy natomiast trafiła na początku XVIII wieku. Stosowana jest jako środek pomagający przy bezsenności, epilepsji czy histerii.
męczennica cielista funkcjonuje w literaturze naukowej, medycynie tradycyjnej oraz obrocie suplementacyjnym pod wieloma nazwami wywodzącymi się z różnych języków i tradycji kulturowych. Poniżej zestawiono kluczowe określenia stosowane w poszczególnych kontekstach.
Męczennica cielista jest jednym z ponad 500 gatunków należących do rodzaju Passifloraceae. Owoce tej rośliny znane były już ludom pierwotnym zamieszkującym tereny należące obecnie do Ameryki, a dokładnie Stanów Zjednoczonych. Potwierdzeniem tego są pestki znalezione wśród wykopalisk datowanych na kilka tysięcy lat. Pomimo tego, nazwa Passiflora pojawiła się dopiero w XVII wieku. Oznacza ona “kwiat pasyjny”. Ustanowili ją hiszpańscy księża, którzy dopatrywali się w kwiecie tej rośliny mistycznych symboli odnoszących się do Męki Pańskiej (korona cierniowa i gwoździe). Zakonnicy z Hiszpanii uważali, że męczennica jest dla nich znakiem od Boga, który nakazuje im nawracać Indian.
Męczennicę jako roślinę o właściwościach leczniczych początkowo wykorzystywali Indianie z terenów Ameryki Północnej i Środkowej. Używali jej jako środka pomagającego przy bezsenności, histerii oraz epilepsji.
Do Europy Passiflora przywieziona została w XVIII wieku. Na tym kontynencie posiada ona liczne monografie i status leku roślinnego, które zostały ustanowione przez Europejską Agencję Leków (EMA – European Medicines Agency).
P. incarnata jest byliną pnącą występującą naturalnie na terenach amerykańskich. Uprawiana jest także w Europie. Roślina ta osiąga ok. 10 metrów wysokości. Posiada trójklapowe liście, z których końców wyrastają wąsy czepne. Za sprawą tych ostatnich jest w stanie wspinać się i opierać o inne drzewa. Charakteryzuje się także dużymi wonnymi kwiatami odznaczającymi się wyjątkowym kształtem o średnicy ok. 5 cm. Obecne są również jadalne owoce – jagody wielkości jaja kurzego.
Obecność związków flawonowych sprawia, że Passiflora incarnata jest klasyfikowana jako stymulant układu nerwowego. Pomimo tego, że mechanizm działania tej rośliny nie został do końca wyjaśniony, to udowodniono jej działanie anksjolityczne, uspokajające oraz nasenne. Wyciągi z męczennicy cielistej są także coraz częściej wykorzystywane jako lek zwalczający oznaki choroby ADHD. Dodatkowo roślina ta wpływa również na gospodarkę hormonów steroidowych. W związku z tym można ją zaliczyć do środków regulujących gospodarkę układu endokrynnego.
Surowcem leczniczym w przypadku męczennicy cielistej jest jej ziele wraz z kwiatami i owocami. Na podstawie licznych badań przeprowadzonych w celu poznania składu udowodniono, że Passiflora incarnata jest bogatym źródłem związków z grupy flawonoidów, w szczególności chodzi tu o ich C-glikozydy: witeksyna, izowiteksyna, orientyna i izoorientyna, a także glikozydu cyjanogennego (gynokardyna) oraz maltolu. Czystym związkiem flawonowym jest natomiast chryzyna. Ponadto w śladowych ilościach występują również alkaloidy indolowe, inaczej β-karbinolowe, do których należą harmina, harmol i harman. Zawartość tych ostatnich związków jest jednak bardzo różna w zależności od miejsca wzrostu rośliny. W niektórych okazach nie występują one wcale. Charakterystyczny zapach rośliny związany jest z obecnością olejku eterycznego składającego się ze 150 różnych składników.
