Podstawowe informacje

Nazwa polska:
potas

Nazwa angielska:
potassium

Inne nazwy:
kalium

Podstawowe korzyści

→ ochrona układu nerwowego

→ wspieranie układu sercowo-naczyniowego

→ obniżenie ciśnienia tętniczego

→ poprawa stanu kości

→ zwiększenie siły mięśni

Spis treści:

1. Co to jest?
   1.1. Historia i pochodzenie
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Występowanie
2. Jak działa?
   2.1. Wpływ na układ nerwowy
        2.1.1.  Zmniejszenie ryzyka udaru mózgu                                            
   2.2. Wpływ na układ krążenia
   2.3. Wpływ na układ kostny
   2.4. Wpływ na układ mięśniowy
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

1. Co to jest potas?

1.1. Historia i pochodzenie

Potas (K) został odkryty i wyodrębniony przez brytyjskiego chemika Davy’ego Humphreya w 1807 roku. Poddał on elektrolizie stopiony wodorotlenek potasu i tuż po chwili od rozpoczęcia analizy zauważył przy katodzie (ujemnej elektrodzie) obecność niewielkiej ilości substancji przypominającej rtęć, zanurzonej w stopionym wodorotlenku. Nazwa tego pierwiastka została umotywowana faktem, że odkryto go w substancjach alkalicznych, które w języku angielskim nazywano “potash” . Potas wchodził również w skład “potażu”, czyli ługu otrzymywanego z drewna. Polską nazwę “potas” zaproponował jako pierwszy wybitny chemik Filip Walter.

Potas to pierwiastek chemiczny z grupy metali alkalicznych. Prawidłowe stężenie tego minerału w surowicy krwi osoby dorosłej wynosi 3,5–5,5 mmol/l. Jego wchłanianie zachodzi na drodze dyfuzji prostej, w jelicie cienkim. Narządem odpowiadającym za regulację stężenia tego makroelementu są nerki. Nadmiar potasu jest tam odfiltrowywany, po czym wydalany wraz z moczem. Pomimo, iż w surowicy krwi znajduje się mniej niż 2% ogólnej zawartości potasu, to spadek poziomu tego pierwiastka o zaledwie 1 %, z puli zewnątrzkomórkowej, powoduje istotne naruszenie równowagi potasowej. Hipokaliemia, czyli niedobór tego minerału warunkuje hiperpolaryzację komórek, czego konsekwencją jest wydłużenie czasu trwania repolaryzacji, przyspieszenia i skrócenia czasu depolaryzacji. Kliniczny obraz niedoboru potasu jest skrajnie różny. W niektórych przypadkach może przebiegać bezobjawowo, w innych kończy się bardzo poważnymi zaburzeniami. Za najczęściej występującą przyczynę niedoboru potasu uznaje się stosowanie diuretyków pętlowych i tiazydowych, czyli leków moczopędnych, jak również środków przeczyszczających. Do najczęstszych objawów hipokaliemii należą:

  • osłabienie siły mięśniowej
  • rabdomioliza (prowadząca do niewydolności nerek)
  • zaparcia
  • niedrożność porażenna jelit
  • zaburzenia rytmu serca
  • poliuria (wielomocz)
  • alkaloza nieoddechowa
  • upośledzenie funkcji obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego
  • apatia
  • zaburzenia koncentracji
  • senność
  • parestezja (mrowienie, drętwienie)

 

1.2. Klasyfikacja

Potas to pierwiastek zaliczany do makroelementów. Należy on do grupy IA układu okresowego. Jest bardzo reaktywnym metalem, który nie może występować w przyrodzie w stanie wolnym. Dawniej grupę tą nazywano metalami alkalicznymi, ponieważ tworzą one silne wodorotlenki (alkalia). Dziś nosi nazwę litowców. Potas jest bardzo ważny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w aktywacji kilkuset enzymów odpowiadających za przemianę materii. Reguluje ciśnienie krwi oraz ilość wody wydalanej z moczem. Jego optymalne stężenie warunkuje prawidłową pracę mięśni, w tym także serca, oraz wspiera gospodarkę wapniową. Jest również niezbędny dla właściwego przekazywania impulsów nerwowych.

 

1.3. Występowanie

Najbogatsze źródło potasu stanowią owoce (szczególnie suszone) i warzywa. Do produktów pochodzenia zwierzęcego zawierających największą ilość tego minerału zaliczamy:

  • łososia
  • dorsza
  • drób

Wśród roślin przedstawicielami najbogatszych źródeł potasu są:

  • suszone figi, morele, rodzynki
  • daktyle
  • orzechy
  • migdały
  • groch
  • fasola
  • zielone warzywa
  • ziemniaki
  • awokado
  • kasze
  • płatki zbożowe
  • otręby
  • pomidory
  • buraki
  • marchew
  • kalafior
  • banany
  • kiwi
  • pomarańcze
  • mango

 

2. Jak działa potas?

Potas to najważniejszy kation wewnątrzkomórkowy całego ustroju, który odpowiada za utrzymanie prawidłowej równowagi gospodarki wodnej i kwasowo-zasadowej organizmu. Minerał ten stanowi element składowy cytoplazmy. Odpowiada za zwiększenie przepuszczalności błon komórkowych poprzez antagonistyczne działanie w stosunku do jonów wapnia. Obecność potasu jest niezbędna w rybosomach do syntezy białek, ale również do prawidłowego przebiegu wielu procesów enzymatycznych ustroju. Razem z sodem i chlorkami stanowi najważniejszą część składową płynów pozakomórkowych. Minerał ten jest składnikiem pompy sodowo-potasowej (ATP-azy) oraz bierze czynny udział w przemianie węglowodanów.

 

2.1. Wpływ na układ nerwowy

Potas jest minerałem niezbędnym do prawidłowej pracy układu nerwowego. Podnosi wydajność neuronów, ponieważ usprawnia transport tlenu i glukozy do mózgu. Z uwagi na fakt, iż tworzy potencjał spoczynkowy i czynnościowy komórek nerwowych, bierze udział w przekazywaniu informacji przez neurony. Badania naukowe dowiodły, że minerał ten wykazuje zdolność do hamowania odkładania się w tych komórkach niebezpiecznego beta-amyloidu, dzięki czemu ogranicza ryzyko wystąpienia zmian neurodegeneracyjnych, a także wspiera zdolności poznawcze takie jak pamięć i koncentracja.

2.1.1. Zmniejszenie ryzyka udaru mózgu

Z wielu badań naukowych wynika, że wysokie stężenie potasu w organizmie przyczynia się do zmniejszenia ryzyka występowania udarów mózgu. Zdolność tego minerału do tego typu neuroprotekcji wynika z jego działania hipotensyjnego (obniżającego ciśnienie tętnicze krwi), jednak w sposób niezależny od wartości ciśnienia krwi. Potas ochrania śródbłonek, hamuje wytwarzanie wolnych rodników, proliferację mięśni gładkich, a także uniemożliwia przyłączanie się makrofagów do ściany naczyniowej. Udowodniono, że zwiększenie dziennego spożycia tego pierwiastka o zaledwie o 10 milimoli zmniejsza ryzyko zgonu spowodowanego udarem mózgu o blisko połowę.

 

2.2. Wpływ na układ krążenia

Dowiedziono, że prawidłowy poziom potasu w organizmie ma ochronny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, szczególnie poprzez obniżenie nadciśnienia tętniczego. Z przeprowadzonego badania wynika, że systematyczna doustna suplementacja potasu w ilości 60–120 mmol/dzień obniża skurczowe (SBP, ang. systolic blood pressure), jak również rozkurczowe ciśnienie tętnicze (DBP, ang. diastolic blood pressure), o odpowiednio 6,6 oraz 3,4 mm Hg. Takie zjawisko jest możliwe, ponieważ potas wykazuje zdolność do działania natriuretycznego (nadmiernego wydzielania sodu wraz z moczem), hamowania aktywności układu współczulnego oraz układu renina–angiotensyna–aldosteron (RAA, ang. renin–angiotensin–aldosterone system). Ponadto potas bierze udział w mechanizmie rozszerzania naczyń krwionośnych oraz zwiększania tolerancji glukozy, co ma bezpośredni wpływ na obniżenie ciśnienia krwi.

 

2.3. Wpływ na układ kostny

Pozytywny wpływ potasu na tkankę kostną wynika z dodatniej korelacji pomiędzy wysoką zawartością tego związku a zmniejszonym wydalaniem wapnia wraz z moczem. Wyniki licznych analiz naukowych wykazały, że zbyt niska zawartość wapnia w organizmie wiąże się ze zmniejszeniem gęstości mineralnej kości i utratą ich masy. Przekłada się to na ich osłabienie i zwiększoną podatność na złamania. Dowiedziono, że u osób, które wprowadzały wraz z dietą bądź suplementacją wysokie dawki potasu, występuje mniejszy poziom markerów resorpcji kości (fragmentów białkowych elementów strukturalnych tkanki kostnej). Rozpatrując to działanie w dłuższej perspektywie czasu, można stwierdzić, że długotrwałe, systematyczne spożywanie wysokich dawek tego pierwiastka ma bardzo korzystny wpływ na masę kostną oraz obniżenie ryzyka wystąpienia osteoporozy.

 

2.4. Wpływ na układ mięśniowy

W komórkach mięśni szkieletowych znajduje się około 2700 milimoli potasu. Jednym z objawów niedoboru tego pierwiastka w organizmie jest osłabienie siły mięśni, ponieważ potas stanowi elektrolit, bez którego niemożliwe jest prawidłowe funkcjonowanie tych włókien. Ponadto potas indukuje neurotransmisję informacji pochodzących z nerwów oraz zwiększa siłę skurczu tych struktur mięśniowych. Z uwagi na fakt, iż pierwiastek ten bierze udział w mechanizmie rozszerzania naczyń włosowatych, przyspiesza przepływ krwi do mięśni, co wiąże się z większym dotlenieniem oraz odżywieniem tych tkanek. Dowiedziono także, że potas pełni bardzo ważną rolę w zapobieganiu nadmiernej kurczliwości mięśni szkieletowych.

 

3. Jak stosować potas?

3.1. Dawkowanie

Dzienne minimalne zapotrzebowanie na potas wynosi od 40 do 100 mmol. Najczęściej zalecana dawka tego minerału to od 100 do 150 mg na dobę. W celu zwiększenia przyswajalnościm najlepiej stosować go wraz z posiłkiem.

 

3.2. Łączenie

  • Forskolina (Coleus forskohlii), Kora sosnowa (Pinus sp.) – wsparcie układu krążenia
  • Żeń-szeń (Panax ginseng), Imbir (Zingiber officinale) – poprawa stanu kości i stawów
  • Triacetylourydyna (TAU), Brahmi (Bacopa monnieri) – ochrona układu nerwowego
  • Koenzym Q10 (CoQ10), Maca (Lepidium meyenii) – zwiększenie siły mięśni

 

3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

Najczęstszą przyczyną nadmiaru potasu (hiperkaliemii) w organizmie jest zbyt wysoka podaż tego pierwiastka (np. wraz z dietą), zmniejszone wydalanie go przez nerki oraz zwiększony jego wypływ z komórek. Hiperkaliemia może przebiegać bezobjawowo lub powodować szereg poważnych skutków, takich jak:

  • osłabienie
  • porażenie mięśni szkieletowych
  • zaburzenie przewodnictwa nerwowego
  • bradykardię (obniżenie częstotliwości akcji serca)
  • asystolię (brak czynności elektrycznej serca, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia)

Potas może wchodzić w niebezpieczne interakcje z:

  • lekami moczopędnymi (np. amilorydem, triamterenem) – synergistyczne działanie dwóch czynników podnosi stężenie potasu we krwi, co może powodować zaburzenia rytmu serca, osłabienie mięśni, parestezje kończyn, senność, splątanie, bóle głowy
  • lekami na nadciśnienie (np. inhibitorami konwertazy, enalaprylem, kaptoprylem) – synergistyczne działanie dwóch czynników podnosi stężenie potasu we krwi, co może skutkować hiperkaliemią
  • witaminą B12 – pogorszenie wchłanialności witaminy
  • lukrecją – zwiększenie wydalania potasu przez nerki
Bibliografia:
Franek E., Kokot F., Hipokaliemia.Choroby Serca i Naczyń. (2006)
Korzeniowska K., Jabłecka A., Interakcje leków z pożywieniem.Farmacja współczesna. (2008)
Krasińska B., Uruski P., i in., Potas a nadciśnienie tętnicze — patofizjologia, implikacje terapeutyczne. Arterial Hypertension. (2013)
Kwieciński A., Potas a choroby układu krążenia.Farmaceutyczny Przegląd Naukowy. (2007)
Małecki J. G., Pierwiastki chemiczne. Historia odkryć.Uniwersytet Śląski. Katowice. (2018)
https://examine.com/supplements/potassium/
https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5462222

Dodaj komentarz