Spis treści

1. Neuropeptydy opioidowe
   1.1 Receptory opioidowe
2. Neuropeptydy nieopioidowe
3. Podsumowanie

 

Neuropeptydy – peptydy endogenne syntetyzowane i wydzielane przez komórki układu nerwowego, pełniące funkcję neuroprzekaźników. Ich synteza ma miejsce w ciele komórki nerwowej, skąd są dalej transportowane wzdłuż aksonu do zakończeń synaptycznych. Terminem tym określa się olbrzymią grupę związków wielkocząsteczkowych, które wywierają bezpośredni wpływ na inne neurony. W odróżnieniu od klasycznych neuroprzekaźników charakteryzują się wolniejszym oraz bardziej długotrwałym działaniem. Ze względu na to neuropeptydy często określa się jako neuromodulatory. Występują one w danym neuronie wspólnie z neuroprzekaźnikiem drobnocząsteczkowym (np. serotonina czy acetylocholina). Neuropeptydy można podzielić na dwie główne klasy: neuropeptydy opioidowe oraz neuropeptydy nieopioidowe.

 

1. Neuropeptydy opioidowe

Do grupy tej zalicza się enkefaliny, dynorfiny oraz endorfiny. Nazwa tej grupy neuropeptydów pochodzi od sposobu w jaki działają, który jest podobny do działania opium – prekursora morfiny, najbardziej rozpowszechnionego środka przeciwbólowego. Związki należące do neuropeptydów opioidowych powstają odpowiednio ze swoich prekursorów: pro-enkefalina, pro-dynorfina oraz propiomelanokortyna.

Pro-enkefalina jest prekursorem dwóch różnych enkefalin, przy czym każda zbudowana jest z pięciu aminokwasów. Cztery aminokwasy w obu substancjach są identyczne, różny jest natomiast aminokwas piąty. Może nim być metionina w przypadku met-enkefaliny bądź leucyna w przypadku leu-enkefaliny. Związki należące do grupy enkefalin znajdują się przede wszystkim w ośrodkowym układzie nerwowym, gdzie działają zazwyczaj na receptory w błonie komórkowej małych neuronów pośredniczących (interneuronów). Przekaźnikiem drobnocząsteczkowym, z którym enkefaliny występują najczęściej jest kwas γ-aminomasłowy.

Dynorfiny są peptydami zbudowanymi z 11 aminokwasów. Powstają z pro-dynorfiny. Znajdują się przede wszystkim w podwzgórzu, w układzie limbicznym oraz w rdzeniu kręgowym.

Endorfiny są pochodnymi propiomelanokortyny, która jest dodatkowo prekursorem hormonu adrenokortytropowego. Głównym reprezentantem endorfin w mózgowiu jest β-endorfina, pojawiająca się przede wszystkim w podwzgórzu oraz w mniejszej ilości we wzgórzu. Zbudowana jest z 31 aminokwasów. Powstaje w jądrze łukowatym podwzgórza, skąd transportem aksonalnym kierowana jest do istoty szarej śródmózgowia oraz ma znaczenie w procesie hamowania bólu.

 

1.1. Receptory opioidowe

Receptory te należą do grupy receptorów metabotropowych. Receptory opioidowe odpowiadają za hamowanie. W wyniku przyłączenia neuropeptydu opioidowego do receptora następuje uaktywnienie białka G typu hamującego, co prowadzi do zahamowania enzymu cyklazy adenylanowej. W wyniku czego dochodzi do obniżenia procesów metabolicznych w neuronie. Efekt hamujący otrzymuje się również, gdy neuropeptydy opioidowe powodują otwieranie kanałów potasowych, którymi jony potasu wypływają z komórki oraz dochodzi od jej hiperpolaryzacji, czyli hamowania neuronu.

 

2. Neuropeptydy nieopioidowe

Tę klasę związków charakteryzuje wielka różnorodność oraz rozmieszczenie na znacznych obszarach układu nerwowego. Do głównych przedstawicieli tej grupy należą: substancja P, cholecystokinina, wazoaktywny peptyd jelitowy, neurotensyna oraz somatostatyna. Dwie ostatnie związane są przede wszystkim z ośrodkowym układem nerwowym, natomiast pozostałe występują głównie w komórkach wydzielniczych układu pokarmowego oraz w licznych neuronach układu autonomicznego.

Działanie cholocystokininy polega na pobudzaniu wydzielania soku trzustkowego oraz żółci. Znajduje się ona przede wszystkim w ścianach dwunastnicy, ale występuje także w korze mózgu, gdzie stwierdzono jej kolokazlizację z kwasem γ-aminomasłowym. W neuronach tworzących podwzgórze występuje natomiast w komórkach dopaminergicznych.

Wazoaktywny peptyd jelitowy z kolei występuje w ścianach przewodu pokarmowego, gdzie ma duży wpływ na wydzielanie insuliny oraz na gospodarkę węglowodanową. W korze mózgowej występuje stosunkowo rzadko – szacuje się, że komórki korowe zawierające ten peptyd stanowią w przybliżeniu 1% wszystkich komórek korowych.

Neurotensyna znajduje się w neuronach budujących podwzgórze oraz pole przedwzrokowe, które reguluje wydzielanie hormonów przysadki mózgowej. Z tego powodu neurotensyna hamuje uwalnianie tyreotropiny, hormonu wzrostu oraz prolaktyny.

Najważniejszą rolą somatostatyny jest hamowanie wydzielania hormonu wzrostu. Dlatego peptyd ten spełnia bardzo ważną rolę w układzie neuroendokrynnym oraz znajduje się przede wszystkim w podwzgórzu.

 

3. Podsumowanie

Bibliografia:
1. Konturek, S., Fizjologia człowieka, Urban&Partner, 2007
2. Traczyk, W., Fizjologia człowieka w zarysie, PZWL, 2012

Dodaj komentarz