Podstawowe informacje

Nazwa polska:
memantyna

Nazwa angielska:
memantine

Inne nazwy:
memantinum, memantina, 3,5-dimethyladamantan-1-amine, memantine hydrochloride

Podstawowe korzyści

→ wsparcie dobrego nastroju

→ ochrona układu nerwowego

→ wsparcie pamięci

→ poprawa koncentracji

→ łagodzenie niepokoju i lęku

 

Spis treści:

1. Co to jest?
   1.1. Historia i pochodzenie
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Występowanie
2. Jak działa?
   2.1. Wpływ na zdolności poznawcze
   2.2. Wpływ na nastrój
   2.3. Wpływ na neuroprzekaźniki
        2.3.1. Neuroprzekaźnictwo glutaminergiczne
        2.3.2. Neuroprzekaźnictwo cholinergiczne
        2.3.3. Neuroprzekaźnictwo serotoninergiczne
        2.3.4. Neuroprzekaźnictwo dopaminergiczne
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

 

1. Co to jest memantyna?

1.1. Historia i pochodzenie

Memantyna to związek chemiczny opracowany w 1968 roku przez Eli Lilly and Company, przedsiębiorstwo farmaceutyczne o globalnym zasięgu. Jego cząsteczka została zaprojektowana i opatentowana z myślą o leczeniu cukrzycy. Jednak wyniki późniejszych badań wykazały, że jest on nieefektywny w obszarze obniżania poziomu cukru we krwi. Niemal 20 lat później zainteresowała się nim niemiecka firma farmaceutyczna, która wprowadziła go na rynek pod nazwą Axura, jako lek przeciwko otępieniu. W krajach Unii Europejskiej takie wykorzystanie memantyny zostało dopuszczone w 2002 roku, zaś Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) pozwoliła na jej zastosowanie terapeutyczne w 2003 roku. W 2014 roku ogłoszono wprowadzenie na rynek jej formy o przedłużonym uwalnianiu. Obecnie jest ona stosowana nie tylko jako lek, ale również jako suplement diety wspomagający zdolności poznawcze.

 

1.2. Klasyfikacja

Memantyna jest związkiem nootropowym, gdyż korzystnie oddziałuje na funkcje kognitywne, takie jak pamięć czy koncentracja. Wykazuje także działanie neuroprotekcyjne, przede wszystkim zapobiegając ekscytotoksyczności glutaminianu. Może również wpływać na poprawę nastroju.

 

1.3. Występowanie

Memantyna to związek chemiczny otrzymywany na drodze syntezy laboratoryjnej.

 

2. Jak działa Memantyna?

Memantyna charakteryzuje się bardzo wysoką przyswajalnością – jej biodostępność po podaniu doustnym wynosi ok. 100%. Maksymalne stężenie we krwi osiąga w 3-8 godzin po spożyciu. Jedynie jej niewielki odsetek ulega metabolizmowi, ok. 80% występuje we krwi w postaci niezmienionej. Niemal w całości (99%) wydalana jest wraz z moczem, zaś jej okres półtrwania w ludzkim organizmie wynosi 60-100 godzin.

 

2.1. Wpływ na zdolności poznawcze

Wyniki badań klinicznych wykazały, że memantyna skutecznie wspomaga zdolności poznawcze. W jednym z nich udział brało niemal 5 tysięcy ochotników w starszym wieku, cierpiących z powodu otępienia, w większości przypadków spowodowanego chorobą Alzheimera oraz chorobami naczyniowymi. Przez okres 12 tygodni przyjmowali oni memantynę. Skuteczność leczenia oceniano z wykorzystaniem skali ROSA (ang. Relevant Outcome Scale for Alzheimer’s Disease), za pomocą której zbadano uczestników na początku terapii oraz po upływie 4 i 12 tygodni. Zaobserwowano znaczącą poprawę w stosunku do wartości wyjściowych we wszystkich analizowanych obszarach: zdolności poznawczych, komunikacji, zachowaniu, codziennym funkcjonowaniu oraz obciążeniu opiekuna. Memantyna tolerowana była w większości dobrze (u 56,4% ochotników) lub bardzo dobrze (42.01%).

Działanie tej substancji potwierdzono również w innym badaniu, w którym uczestniczyło 252 pacjentów z umiarkowaną lub ciężką chorobą Alzheimera. Przez okres 28 tygodni otrzymywali oni 20 mg memantyny na dobę lub placebo. Ocena zdolności poznawczych za pomocą skali CIBIC-Plus pozwoliła ustalić, iż związek ten przyczynił się do znaczącej poprawy stanu ochotników w porównaniu do placebo. Również i w tym przypadku nie obserwowano zdarzeń niepożądanych związanych z przyjmowaniem leku.

Korzyści ze stosowania tego związku chemicznego obserwowane były także w przypadku innych zaburzeń poznawczych, w tym afazji. U pacjentów, u których dolegliwość ta spowodowana był przez udar mózgu stosowanie memantyny w dawce 20 mg przez 16 tygodni spowodowało znacząca poprawę w stosunku do osób przyjmujących placebo. Korzystne efekty zanotowano już po 4 tygodniach terapii, a z czasem były one coraz wyraźniejsze. Istotną poprawę zaobserwowano również u pacjentów z zespołem Wernickego-Korsakowa, którzy przyjmowali taką samą dobową dawkę (choć rozbitą na dwie porcje) przez 28 tygodni. Również u pacjentów z demencją naczyniową stosowanie memantyny przez 28 tygodni przyniosło korzystne efekty. Także i w tym przypadku potwierdzono, że mimo występowania pewnych działań niepożądanych (głównie zawrotów głowy) jest to bezpieczna substancja. Jej dobroczynny wpływ na funkcje kognitywne został zarejestrowany też w przypadku otępienia czołowo-skroniowego, otępienia z ciałami Lewy’ego oraz w chorobie Parkinsona.

 

2.2. Wpływ na nastrój

Ocenie poddano również przydatność memantyny w leczeniu depresji. Metaanalizy badań prowadzonych w tym obszarze nie potwierdziły jednoznacznie skuteczności tego związku chemicznego jako środka terapeutycznego. Wskazuje się jednak na jego potencjał – wyniki sugerują, iż może on łagodzić objawy depresji.

Udowodniono również, iż przyjmowanie memantyny przyczynia się do zmniejszenia natężenia lęków oraz poprawia jakość snu. W badaniu tym brali udział ochotnicy cierpiący na zespół lęku społecznego lub uogólnione zaburzenie lękowe. U 60% z nich terapia doprowadziła do złagodzenia objawów, a u 40% ustąpiły one całkowicie. W innym badaniu, z udziałem, ochotników cierpiących z powodu zespołu stresu pourazowego, stosowanie tej substancji przez 12 tygodni pozwoliło na uzyskanie znaczącej poprawy.

 

2.3. Wpływ na neuroprzekaźniki

2.3.1. Neuroprzekaźnictwo glutaminergiczne

Jeden z głównych mechanizmów działania memantyny związany jest z regulacją neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego. Związek ten jest napięciozależnym, niekompetytywnym antagonistą receptorów NMDA. Glutaminian jest głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym, a jego receptory znajdują się w 40% synaps w ośrodkowym układzie nerwowym. Jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania pamięci. Wyniki wielu badań świadczą o tym, że bez jego udziału niemożliwe jest tworzenie nowych wspomnień. Jednakże nadmierna podaż tego aminokwasu prowadzi do zjawiska nazywanego ekscytotoksycznością glutaminianu. Wówczas stężenie kationów wapniowych wewnątrz neuronów gwałtownie rośnie, doprowadzając do śmierci komórki. Memantyna przyłącza się do receptorów NMDA i blokuje je, zapobiegając niekontrolowanemu wzrostowi koncentracji jonów wapnia i chroniąc komórki nerwowe. Prawdopodobnie efekt ten w głównej mierze odpowiada za terapeutyczny potencjał memantyny w chorobie Alzheimera. Jest on także źródłem neuroprotekcyjnych właściwości tego związku.

 

2.3.2. Neuroprzekaźnictwo cholinergiczne

Memantyna działa jako niekompetytywny antagonista nikotynowych receptorów acetylocholiny (alpha-7 nAChR), związanych z powstawaniem pamięci długoterminowej, pamięcią roboczą, uwagą i uczeniem się. Z tego względu w początkowym okresie przyjmowania tego związku chemicznego można obserwować pewne osłabienie zdolności poznawczych, które jednak z czasem mija. Może to być związane z podwyższeniem stężenia tych receptorów, obserwowanym już po dwutygodniowej suplementacji memantyny.

 

2.3.3. Neuroprzekaźnictwo serotoninergiczne

Memantyna wykazuje aktywność niekompetytywnego antagonisty receptorów 5-HT3 serotoniny, o potencjale podobnym jak w przypadku receptorów NMDA. Efekt ten został udowodniony w eksperymencie z wykorzystaniem hodowli komórkowej in vitro. Zaobserwowano także, iż blokowaniu receptorów serotoninergicznych towarzyszył wzrost ich wrażliwości. Znaczenie tego mechanizmu w terapii choroby Alzheimera nie jest obecnie poznane, jednak może on leżeć u podstaw przeciwdepresyjnego i przeciwlękowego działania memantyny.

 

2.3.4. Neuroprzekaźnictwo dopaminergiczne

Wyniki eksperymentów przeprowadzonych z wykorzystaniem szczurzego prążkowia, a także ludzkich klonowanych receptorów dopaminergicznych udowodniły, że memantyna wykazuje powinowactwo do tych białek w podobnym stopniu, co do receptorów NMDA. Jednake w tym przypadku efekt oddziaływania tego związku jest zupełnie inny. Memantyna jest bowiem agonistą receptorów D2, a więc stymuluje je podobnie jak ich naturalny ligand – dopamina. Zaobserwowano, że jej podanie pozwala zahamować wydzielanie prolaktyny z hodowli komórek wyizolowanych z przedniego płata przysadki mózgowej. Ponadto eksperyment z wykorzystaniem szczurzego prążkowia wykazał, że podawanie memantyny przez okres 4-7 dni przyczynia się do wzrostu stężenia receptorów dopaminergicznych D1. Podczas testów klinicznych udowodniono także, iż związek ten jest w stanie złagodzić objawy choroby Parkinsona, co wskazuje na jego potencjał jako czynnika wspierającego neuroprzekaźnictwo dopaminergiczne in vivo.

 

3. Jak stosować memantynę?

3.1. Dawkowanie

Dawka memantyny najczęściej stosowana w trakcie badań klinicznych to 20 mg na dobę. Niekiedy ilość ta była rozbijana na dwie równe porcje podawane dwa razy dziennie. Z tego względu przyjmowanie większej ilości tej substancji jest niewskazane.

Suplementację należy zacząć od niewielkich dawek. Przez pierwszy tydzień zalecane jest stosowanie 5 mg na dobę, w drugim 10 mg, w trzecim 15 mg, zaś pełną dawkę 20 mg przyjmować należy dopiero od czwartego tygodnia. Podobnie jak w przypadku wszystkich preparatów o działaniu nootropowym, najlepiej jest poprzestać na najniższej dawce przynoszącej pożądane efekty.

Pokarm nie wpływa na wchłanianie memantyny. Jednakże niektórzy zalecają jej przyjmowanie na czczo.

 

3.2. Łączenie

Poprawa zdolności poznawczych:

Wsparcie dobrego nastroju:

Ochrona układu nerwowego:

 

3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

Podczas badań klinicznych niewielu pacjentów zgłaszało negatywne efekty związane z przyjmowaniem memantyny. Do najczęstszych z nich należały:

  • zawroty głowy
  • bóle pleców
  • senność
  • zaparcia
  • zwiększenie masy ciała
  • ból brzucha
  • wymioty
  • nadciśnienie tętnicze

Nieznane są obecnie niepożądane interakcje memantyny z innymi preparatami.

Szczególną ostrożność podczas jej suplementacji powinny zachować osoby cierpiące na schorzenia wątroby i nerek.

Nie zaleca się jej przyjmowania kobietom w ciąży i karmiącym piersią, gdyż brakuje wyników badań dotyczących bezpieczeństwa.

Bibliografia:
Aracava Y., Pereira E.F., Maelicke A., Albuquerque E.X. Memantine blocks alpha7* nicotinic acetylcholine receptors more potently than n-methyl-D-aspartate receptors in rat hippocampal neurons. J Pharmacol Exp Ther. 2005
Battista M.A., Hierholzer R., Khouzam H.R., Barlow A., O'Toole S. Pilot trial of memantine in the treatment of posttraumatic stress disorder. Psychiatry. 2007
Budson A.E., Solomon P.R. Memantine (Generic and NamedaXR). Memory Loss, Alzheimer’s Disease and Dementia 2016
Buisson B., Bertrand D. Open-channel blockers at the human alpha4beta2 neuronal nicotinic acetylcholine receptor. Mol. Pharmacol. 1998
Johnson J.W., Kotermanski S.E. Mechanism of action of memantine Current Opinion in Pharmacology 2006
Keiski M.A. Memantine: A Safe and Tolerable NMDA Antagonist with Potential Benefits Kishi T., Matsunaga S., Iwata N. A Meta-Analysis of Memantine for Depression. Journal of Alzheimer’s Disease 2017
Llano D.A., Small S.L. Pharmacotherapy for Aphasia Neurobiology of Language, 2016 Merello M., Nouzeilles M.I., Cammarota A., Leiguarda R. Effect of memantine (NMDA antagonist) on Parkinson’s disease: a doubleblind crossover randomized study. Clin. Neuropharmacol. 1999
Papuć E. Zastosowanie memantyny w chorobach otępiennych. Neurologia Praktyczna 2014
Peeters., Maloteaux J.M., Hermans E. Distinct effects of amantadine and memantine on dopaminergic transmission in the rat striatum. Neurosci. Lett. 2003
Peng D. A Large, Prospective, 12-week, Multi-center, Observational Study to Examine the Treatment Practice Of Memantine Evaluated with Rosa in Chinese Patients with Dementia. Alzheimer's & Dementia. 2014
Rammes G., Rupprecht R., Ferrari U., Zieglgänsberger W., Parsons C.G. The N-methyl-D-aspartate receptor channel blockers memantine, MRZ 2/579 and other amino-alkyl-cyclohexanes antagonise 5-HT(3) receptor currents in cultured HEK-293 and N1E-115 cell systems in a non-competitive manner. Neurosci Lett. 2001
Reisberg B., Doody R., Stöffler A., schmitt F., Ferris S., Möbius H.J. Memantine in Moderate-to-Severe Alzheimer's Disease. N Engl J Med 2003
Robinson D.M. Keating G.M. Memantine: a review of its use in Alzheimer's disease. Drugs 2006
Rogawski M.A. Wenk G.L. The neuropharmacological basis for the use of memantine in the treatment of Alzheimer's disease. CNS Drug Rev. 2003
Rustembegović A., Kundurović Z , Sapcanin , Sofic E. A placebo-controlled study of memantine (Ebixa) in dementia of Wernicke-Korsakoff syndrome. Med Arh. 2003
Schwartz T.L., Siddiqui U.A., Raza S. Memantine as an Augmentation Therapy for Anxiety Disorders. Case Rep Psychiatry. 2012
Seeman P., Caruso C., Lasaga M. Memantine agonist action at dopamine D2High receptors. Synapse. 2008
Sepehry A., Lee P., Hsiung G.Y., Beattie B.L., Jacova C. Memantine for depression symptoms in dementia: A feasibility meta-analytic examination of the evidence from trials for behavioral symptoms. Alzheimer's & Dementia 2012
Uner A., Svedberg M., Schutte M., Bednar I., Norberg A. Effect of memantine on the α7 neuronal nicotinic receptors, synaptophysin- and low molecular weight MAP-2 levels in the brain of transgenic mice over-expressing human acetylcholinesterase Journal of Neural Transmission 2004
Wilcock G. , Möbius H.J. , Stöffler A. A double-blind, placebo-controlled multicentre study of memantine in mild to moderate vascular dementia (MMM500). Int Clin Psychopharmacol. 2002
Winblad B., Poritis N. Memantine in severe dementia: results of the 9M-Best Study (Benefit and efficacy in severely demented patients during treatment with memantine). Int J Geriatr Psychiatry. 1999
Witt A., Macdonald N., Kirkpatrick P. Memantine hydrochloride. Nat Rev Drug Discov. 2004
https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=1759
https://www.webmd.com/drugs/2/drug-77932-1538/memantine-oral/memantine-extended-release-oral/details
https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/memantine

Dodaj komentarz