Podstawowe informacje

Nazwa polska:
mangan

Nazwa angielska:
manganese

Inne nazwy:
manganum

Podstawowe korzyści

→ wsparcie pracy mózgu

→ poprawa kondycji kości

→ regulacja metabolizmu

→ wspomaganie zdolności poznawczych

→ ochrona układu krążenia

 

Spis treści:

1. Co to jest?
   1.1. Historia i pochodzenie
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Występowanie
2. Jak działa?
   2.1. Wpływ na układ nerwowy
        2.1.1. Wpływ na zdolności poznawcze
        2.1.2. Wpływ na nastrój
   2.2. Wpływ na układ kostny
   2.3. Wpływ na układ krążenia
        2.3.1. Zespół metaboliczny
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

 

1. Co to jest mangan?

1.1. Historia i pochodzenie

Mangan to pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych. W naturze nie występuje w wolnej postaci, jest obecny jedynie w postaci związków. Często towarzyszą mu związki żelaza. Jednym z takich minerałów jest piroluzyt, znany już od czasów prehistorycznych i wykorzystywany przez neandertalczyków jako pigment do malowideł jaskiniowych.

Mangan jest niezbędny dla prawidłowego przebiegu procesów życiowych wielu organizmów. Jego atomy znajdują się w centrach aktywnych licznych enzymów bakteryjnych, roślinnych i zwierzęcych. Normy dotyczące jego dziennego spożycia dla ludzi wynoszą:

  • dla niemowląt poniżej 6 miesiąca życia: 0,03 mg
  • dla niemowląt w wieku 6-12 miesięcy: 0,6 mg
  • dla dzieci do 8 roku życia: 1,5 mg
  • dla chłopców w wieku 9-13 lat: 1,9 mg
  • dla chłopców w wieku 14-19 lat: 2,2 mg
  • dla dziewcząt w wieku 9-19 lat: 1,6 mg
  • dla kobiet powyżej 19 roku życia: 1,8 mg
  • dla mężczyzn powyżej 19 roku życia: 2,3 mg
  • dla kobiet w ciąży: 2 mg
  • dla kobiet karmiących piersią: 2,6 mg

U ludzi niedobór manganu występuje bardzo rzadko, dlatego jego objawy nie zostały w pełni ustalone. Pewne dowody świadczą jednak o tym, że może on powodować demineralizację kości i spowolnienie wzrostu u dzieci, a także wysypki skórne, utratę pigmentacji włosów, zmiany w metabolizmie węglowodanów i lipidów, zaburzenia tolerancji glukozy, zmiany nastroju oraz nasilenie bólów menstruacyjnych u kobiet.

 

1.2. Klasyfikacja

Mangan należy do mikroelementów, czyli pierwiastków występujących u człowieka w niewielkim stężeniu, lecz niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jego atomy znajdują się w centrach aktywnych licznych enzymów biorących udział w ważnych dla życia procesach. Metal ten bierze udział w przekazywaniu impulsów nerwowych między neuronami, usprawniając pracę mózgu. Reguluje też gospodarkę hormonalną oraz tempo metabolizmu. Dodatkowo wspomaga mineralizację kości.

 

1.3. Występowanie

Do pokarmowych źródeł manganu należą:

  • orzechy laskowe
  • płatki owsiane
  • orzechy włoskie
  • chleb żytni razowy
  • nasiona słonecznika
  • kakao
  • ryż brązowy
  • kasza gryczana
  • fasola biała
  • orzechy arachidowe
  • bułki grahamki
  • ryż biały
  • pestki dyni
  • suszone morele
  • kasza jęczmienna
  • korzeń pietruszki
  • brokuły

2. Jak działa mangan

2.1. Wpływ na układ nerwowy

2.1.1. Wpływ na zdolności poznawcze

Wyniki badań naukowych potwierdzają fakt, iż mangan jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Udowodniono, że stężenie tego minerału we krwi lub we włosach ma wpływ na iloraz inteligencji u dzieci w wieku szkolnym. Zaobserwowano, że dzieci, u których poziom manganu był niski, osiągały gorsze wyniki w testach sprawdzających zdolności poznawcze. Związek ten był znacznie bardziej wyraźny u dziewcząt niż u chłopców. Jednakże zbyt wysokie poziomu manganu w organizmie również prowadziły do obniżenia ilorazu inteligencji. Najkorzystniejszy okazał się zrównoważony poziom tego pierwiastka.

2.1.2. Wpływ na nastrój

Udowodniono, że niski poziom manganu może przyczynić się do pogorszenia się nastroju, a nawet do wystąpienia depresji. W Japonii przeprowadzono dwa badania z łącznym udziałem ponad 3700 osób, podczas których wykazano, że niskie spożycie manganu związane jest ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń depresyjnych, także podczas ciąży. Być może przyczyną tej zależności jest fakt, iż mangan jest niezbędny do prawidłowego działania enzymu dysmutazy ponadtlenkowej (SOD). Aktywność tego enzymu jest bowiem obniżona u osób cierpiących na depresję.

 

2.2. Wpływ na układ kostny

Mangan stanowi kofaktor ważnych enzymów biorących udział w tworzeniu kości. Niedobór tego pierwiastka prowadzi do zaburzeń osteogenezy i może zmniejszać gęstość mineralna kości. Badania na modelu zwierzęcym wykazały, że suplementacja manganu w różnych dawkach zwiększa gęstość mineralną kości oraz poziom osteokalcyny u szczurów poddanych operacyjnemu usunięciu jajników. W jednym z testów z udziałem ludzi zaobserwowano, że u kobiet z osteoporozą poziom magnezu może być nawet dwukrotnie niższy niż u kobiet zdrowych. W innych badaniach z udziałem kobiet zanotowano, że poziom manganu był dodatnio skorelowany z gęstością mineralną kości oraz ujemnie z częstością złamań, a ujemnie – z utratą masy kostnej. U mężczyzn nie zaobserwowano takiego związku.

 

2.3. Wpływ na układ krążenia

2.3.1. Zespół metaboliczny

Termin “zespół metaboliczny” używany jest w odniesieniu do zbioru współistniejących objawów związanych ze zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy i chorób serca. Do jego zdiagnozowania wystarczy obecność trzech z pięciu objawów:

  • wysokie ciśnienie krwi
  • wysoki poziom glukozy we krwi
  • nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicy talii
  • wysoki poziom cholesterolu LDL lub trójglicerydów
  • niski poziom cholesterolu HDL

Liczne doniesienia naukowe potwierdziły, że u osób spożywających jedynie niewielkie ilości manganu ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego było podwyższone. W jednym z badań, przeprowadzonym z udziałem 2000 osób, zaobserwowano występowanie niższego poziomu trójglicerydów i mniejszą otyłość u mężczyzn, których dieta zawierała większe ilości manganu. W innym badaniu, z udziałem 5000 osób, potwierdzono występowanie zespołu metabolicznego u osób z niskim dziennym spożyciem tego pierwiastka. Wykazano również, że wyższe stężenia manganu wiążą się z niższym ciśnieniem krwi, zarówno skurczowym, jak i rozkurczowym.

Testy z wykorzystaniem modelu zwierzęcego udowodniły, że niedobór manganu u matki sprawia, iż jej potomstwo jest bardziej podatne na otyłość spowodowaną dietą wysokotłuszczową. W takich warunkach u młodych częściej występowały podwyższone poziomy cholesterolu i stany zapalne.

Nie jest jednak pewne czy rzeczywiście mangan jako taki ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania zespołowi metabolicznemu. Pokarmowymi źródłami tego pierwiastka są bowiem przede wszystkim pokarmy pochodzenia roślinnego. Ich wysokie spożycie związane jest najczęściej ze stosowaniem ogólnie zdrowej, zbilansowanej diety, która stanowi jeden z elementów kluczowych dla zachowania dobrej kondycji zdrowotnej.

 

3. Jak stosować mangan?

3.1. Dawkowanie

Suplementy diety dostępne na rynku najczęściej zawierają od 5 do 20 mg manganu. Jednakże maksymalne dopuszczalne spożycie tego pierwiastka to 11 mg na dobę dla osób dorosłych. Nie należy przekraczać tej dawki.

 

3.2. Łączenie

Aby wspomóc kondycję układu krążenia, mangan można stosować łącznie z:

W celu wzmocnienia kości mangan można stosować wraz z:

 

3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

Przyjmowanie zbyt dużych ilości manganu (powyżej 11 mg dziennie) może prowadzić do wystąpienia objawów takich jak:

  • drżenie
  • skurcze mięśni
  • szum w uszach
  • utrata słuchu
  • uczucie niestabilności podczas stania
  • mania
  • bezsenność
  • depresja
  • urojenia
  • anoreksja
  • bóle głowy
  • drażliwość
  • osłabienie kończyn dolnych
  • zmiany nastroju
  • zaburzenia pamięci krótkotrwałej
  • zaburzenia czasu reakcji
  • zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej

Manganu nie powinny suplementować osoby:

  • z przewlekłymi schorzeniami wątroby
  • cierpiące na niedokrwistość z niedoboru żelaza
  • odżywiane dożylnie
  • stosujące antybiotyki
Bibliografia:
Bae Y.J., Kim M.H. Manganese supplementation improves mineral density of the spine and femur and serum osteocalcin in rats. Biol Trace Elem Res. 2008
Buchman A.R. et al. Modern Nutrition in Health and Disease. 11th ed. Baltimore, MD: Lippincott Williams & Wilkins; 2014
Buchman A.R. et al. Modern Nutrition in Health and Disease. 11th ed. Baltimore, MD: Lippincott Williams & Wilkins; 2014
Bulka C.M. et al. Changes in blood pressure associated with lead, manganese, and selenium in a Bangladeshi cohort. Environ Pollut. 2019
Casey C.E., Neville M.C., Hambidge K.M. Studies in human lactation: secretion of zinc, copper, and manganese in human milk. Am J Clin Nutr. 1989
Choi M.K., Bae Y.J. Relationship between dietary magnesium, manganese, and copper and metabolic syndrome risk in Korean adults: the Korea National Health and Nutrition Examination Survey (2007-2008). Biol Trace Elem Res. 2013
Farina M. et al. Metals, Oxidative Stress and Neurodegeneration: A focus on Iron, Manganese and Mercury. Neurochem Int. 2013
Finley J.W., Davis C.D. Manganese deficiency and toxicity: are high or low dietary amounts of manganese cause for concern?Biofactors. 1999
Ganeshan M. et al. Maternal manganese restriction increases susceptibility to high-fat diet-induced dyslipidemia and altered adipose function in WNIN male rat offspring. Exp Diabetes Res. 2011
Gibson R.S., DeWolfe M.S. Dietary trace metal intake of some Canadian full-term and low birthweight infants during the first twelve months of infancy. Journal of the Canadian Dietetic Association 1980
Haynes E.N. et al. Manganese Exposure and Neurocognitive Outcomes in Rural School-Age Children: The Communities Actively Researching Exposure Study (Ohio, USA). Environ Health Perspect. 2015
Institute of Medicine (US) Panel on Micronutrients. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Washington (DC): National Academies Press (US); 2001
Kunachowicz H. et al. Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005
Li L., Yang X. The Essential Element Manganese, Oxidative Stress, and Metabolic Diseases: Links and Interactions. Oxid Med Cell Longev 2018
Li Y. et al. Serum and dietary antioxidant status is associated with lower prevalence of the metabolic syndrome in a study in Shanghai, China. Asia Pac J Clin Nutr. 2013
Miyake Y. et al. Manganese intake is inversely associated with depressive symptoms during pregnancy in Japan: Baseline data from the Kyushu Okinawa Maternal and Child Health Study. J Affect Disord. 2017
Młyniec K. et al. Essential elements in depression and anxiety. Part II. Pharmacol Rep. 2015
Nakamura M. et al Low Zinc, Copper, and Manganese Intake is Associated with Depression and Anxiety Symptoms in the Japanese Working Population: Findings from the Eating Habit and Well-Being Study. Nutrients. 2019
Nielsen FH. Manganese, Molybdenum, Boron, Chromium, and Other Trace Elements. In: John W. et al. Present Knowledge in Nutrition. 10th ed: Wiley-Blackwell; 2012
Rahman S.M. et al. Manganese in Drinking Water and Cognitive Abilities and Behavior at 10 Years of Age: A Prospective Cohort Study. Environ Health Perspect. 2017
Reginster J.Y. et al. Trace elements and postmenopausal osteoporosis: a preliminary study of decreased serum manganese. Med Sci Res 1988
Saltman P.D., Strause L.G. The role of trace minerals in osteoporosis. J Am Coll Nutr. 1993
Strause L. et al. Spinal bone loss in postmenopausal women supplemented with calcium and trace minerals. J Nutr 1994
Talarowska M. et al. Manganese superoxide dismutase gene expression and cognitive functions in recurrent depressive disorder. Neuropsychobiology. 2014
Wang L. et al. Correlation between bone mineral density and serum trace element contents of elderly males in Beijing urban area. Int J Clin Exp Med 2015
Wu C, Woo JG, Zhang N. Association between urinary manganese and blood pressure: Results from National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES), 2011-2014. PLoS One. 2017
Zhou B. et al. Dietary intake of manganese and the risk of the metabolic syndrome in a Chinese population. Br J Nutr. 2016
Zhou T. et al. Sex-Specific Differences in Cognitive Abilities Associated with Childhood Cadmium and Manganese Exposures in School-Age Children: a Prospective Cohort Study. Biol Trace Elem Res. 2020 Zofkova I., Nemcikova P., Matucha P. Trace elements and bone health. Clin Chem Lab Med 2013
https://examine.com/supplements/manganese
https://www.cdc.gov/niosh/topics/welding/default.html
https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/metabolic-syndrome
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-182/manganese

Dodaj komentarz