Beta-alanina to związek organiczny z grupy aminokwasów niebiałkowych, który powstaje w wątrobie w wyniku degradacji uracylu. W organizmie aminokwas ten pełni bardzo ważną rolę, gdyż jest substratem w produkcji karnozyny – dipeptydu odpowiedzialnego za regulację poziomu pH w mięśniach.
beta-alanina funkcjonuje w literaturze naukowej, dokumentacji farmaceutycznej oraz piśmiennictwie branżowym pod wieloma nazwami. Poniżej zestawiono oficjalne oznaczenia stosowane w różnych kontekstach językowych i klasyfikacyjnych.
Beta-alanina to organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów. Pod względem strukturalnym jest ona izomerem alfa-alaniny, w którym grupa aminowa znajduje się przy drugim, nie zaś przy pierwszym atomie węgla. O ile prekursor beta-alaniny jest podstawowym aminokwasem białkowym, to jej samej do tej klasy związków nie można zaliczyć. Jej rola w organizmie jest jednak niemniej ważna. Przede wszystkim beta-alanina jest substratem wykorzystywanym w syntezie karnozyny, czyli dipeptydu odpowiedzialnego za poziom pH w mięśniach. Chociaż w skład tej proteiny wchodzi dodatkowo histydyna, to właśnie stężenie beta-alaniny jest czynnikiem limitującym jej produkcję. W związku z tym suplementacja tego związku przekłada się na zwiększoną wytrzymałość oraz bardziej wydajną pracę tkanki mięśniowej, a także na jej szybszą regenerację i zmniejszenie uczucia zmęczenia nawet po bardzo intensywnym treningu.
Beta-alanina jest związkiem z grupy aminokwasów niebiałkowych. Jednak pomimo faktu, że nie uczestniczy ona w budowie białek, pełni w organizmie bardzo ważną rolę, a mianowicie jest wykorzystywana w syntezie karnozyny. W efekcie beta-alanina pośrednio zwiększa ochronę antyoksydacyjną organizmu i spowalnia procesy starzenia. Ponadto jest to jeden z najpopularniejszych suplementów wśród sportowców, który wspomaga rozwój masy mięśniowej oraz zwiększa energię i wytrzymałość.
Beta-alanina występuje dość powszechnie w produktach spożywczych o dużej zawartości białka. Najlepszymi źródłami tej substancji są więc mięsa, nabiał, orzechy i fasola. Ilość przyjmowanej z pokarmem beta-alaniny zazwyczaj jest w stanie zaspokoić zapotrzebowanie organizmu na ten aminokwas. Sytuacja zmienia się jednak, gdy osoba aktywnie uprawia sport. Wtedy zapotrzebowanie na beta-alaninę jest większe i należy stosować dodatkową suplementację.
Beta-alanina wykorzystywana jest przez organizm do produkcji karnozyny. W efekcie stosowanie jej ma duże znaczenie dla zwiększenia wydajności i wytrzymałości pracy mięśniowej. Takiego efektu nie osiąga się, gdy suplementowana jest karnozyna, gdyż ten dipeptyd w jelitach rozkładany jest na składniki aminokwasowe. Ponowna jej synteza ma miejsce w tkankach. Udowodniono jednak, że tylko ok. 40% beta-alaniny pochodzącej z rozkładu karnozyny może być powtórnie wykorzystana. W rezultacie, aby osiągnąć taki efekt konieczne jest suplementowanie 2,5 razy większej dawki dipeptydu niż aminokwasu.
Za pozytywny wpływ beta-alaniny na organizm odpowiada właśnie produkowana z niej karnozyna. Zrównoważona ilość tego peptydu jest bowiem konieczna dla jego prawidłowego funkcjonowania. Karnozyna występuje powszechnie w mięśniach, mózgu oraz sercu, czyli w narządach, które odznaczają się największym zapotrzebowaniem energetycznym. Już w 1990 roku okazało się, że poprzez zwiększenie poziomu karnozyny w organizmie można opóźnić procesy starzenia. Jeden z rosyjskich naukowców – dr Sergey Stvolinsky – badał przez lata efekty działania karnozyny. W roku 2010 na łamach czasopisma “Rejuvenation Research” opublikował on wyniki uzyskane z prób klinicznych przeprowadzonych na muszkach owocówkach. Stvolinski i jego zespół badawczy udowodnili, że dodatek niewielkiej ilości karnozyny do żywności owadów skutkował 20% wzrostem ich średniej długości życia. Wyniki te pozwalają więc sugerować, że suplementacja beta-alaniny pozwala w sposób znaczący opóźnić proces starzenia.
Dipeptyd karnozyna posiada również wyjątkowe właściwości antyoksydacyjne, a efektem jej działania jest neutralizacja wolnych rodników i ochrona komórek organizmu przed szkodliwym wpływem tych reaktywnych cząsteczek. Dzięki temu suplementacja beta-alaniny może być z powodzeniem stosowana w profilaktyce wielu poważnych chorób, których przyczyną jest stres oksydacyjny. Beta-alanina przeciwdziała więc takim schorzeniom, jak np. cukrzyca, miażdżyca czy choroby neurologiczne.
Wyniki najnowszych badań pokazują także, że zwiększenie aktywności karnozyny, poprzez suplementację beta-alaniny, jest obiecującym sposobem wykorzystywanym w profilaktyce chorób nowotworowych. Skuteczność tego sposobu wynika z faktu, iż karnozyna posiada wysoki potencjał antyoksydacyjny i przeciwzapalny, dzięki czemu zabezpiecza ona materiał genetyczny przed uszkodzeniem i ogranicza ryzyko transformacji nowotworowej.
Wzrost stężenia karnozyny w organizmie jest szczególnie korzystny w przypadku sportowców. W mięśniach substancja ta pełni bowiem rolę buforu, który zapewnia ich optymalny poziom pH. W trakcie ćwiczeń, w tkance mięśniowej powstaje kwas mlekowy, karnozyna z kolei obniża poziom jonów wodorowych i neutralizuje kwaśny odczyn. W efekcie zapobiega także powstawaniu ubytków we włóknach mięśniowych oraz pozwala na ich szybszą regenerację. Osoby suplementujące beta-alaninę są więc w stanie wykonywać bardziej intensywny i dłuższy trening, co z kolei przekłada się również na szybszy przyrost masy mięśniowej.
