Kofeina to jeden z najczęściej stosowanych stymulantów. Jednym z najchętniej wykorzystywanych sposobów jej przyjmowania jest picie kawy. Wielu amatorów tego napoju deklaruje, że pomaga im on zwiększyć odczuwany poziom energii, niweluje zmęczenie umysłowe, poprawia wydolność fizyczną i intelektualną Efekty te są również poparte wynikami badań naukowych.
Badacze z ośrodków naukowych w Stanach Zjednoczonych przypuszczają, że za korzystne rezultaty picia kawy nie musi odpowiadać jedynie zawarta w niej kofeina. Zakładają oni, że już sam zapach tego napoju może być kojarzony z efektami płynącymi z jego spożycia. Dobrze udowodnionym faktem jest wpływ wrażeń węchowych na zniekształcenia postrzegania oraz kształtowanie określonych zachowań poprzez odpowiednie skojarzenia semantyczne. Jeśli jest tak w istocie, już samemu zapachowi kawy powinny towarzyszyć skutki w postaci zwiększenia poziomu uwagi i energii.
Aby potwierdzić swoją hipotezę, naukowcy przygotowali eksperyment, w którym wzięło udział 114 ochotników obojga płci, w większości w wieku od 18 do 21 lat. Ich zadaniem było wypełnić komputerowy test zawierający zagadnienia matematyczne. W pomieszczeniu, w którym się wówczas znajdowali, za pomocą elektrycznego dyfuzora rozpylono zapach kawy, nie zawierający jednak kofeiny ani innych związków chemicznych o działaniu stymulującym. Grupa kontrola wykonywała to samo zadanie, jednak w jej pomieszczeniu nie zastosowano żadnych zapachów. Przed rozpoczęciem testu wszyscy odpowiedzieli na pytania o to, jak spodziewają się, że im on pójdzie, jak bardzo pewni są swoich umiejętności i jakiego wyniku się spodziewają.
Przeprowadzono też drugi eksperyment, podczas którego ochotnicy w wieku ok. 33 lat przebywali w pomieszczeniach wypełnionych różnymi zapachami: zwykłej kawy, kawy bezkofeinowej lub kwiatów, zaś grupa kontrolna przebywała w pokoju bez żadnego zapachu. Uczestników poproszono o wyobrażenie sobie, że wykonują zadanie wymagające myślenia analitycznego, następnie zaś zapytano, jak bardzo czują się skupieni i jaki jest odczuwany przez nich poziom energii.
Rezultaty badania były jednoznaczne. Studenci rozwiązujący test w pomieszczeniu wypełnionym zapachem kawy nie tylko poradzili sobie z nim lepiej, ale także byli bardziej pewni swoich umiejętności, czuli się bardziej skupieni i pobudzeni. Podobnie wyglądało to u uczestników drugiego eksperymentu – uczestnicy przebywający w otoczeniu zapachu zwykłej kawy czuli się najbardziej pewni siebie i byli najbardziej przekonani, że wykonywane zadanie poszłoby im dobrze. W tym przypadku zapach kawy bezkofeinowej i kwiatów przyniósł słabsze rezultaty, choć wciąż lepsze niż brak jakiegokolwiek zapachu.
Są to pierwsze wyniki badań naukowych wskazujące na to, że zapach kawy wpływa na zdolności analityczne. Już wcześniej udowodniono, że możliwe jest wystąpienie placebo w zakresie poprawy wydolności fizycznej, ale w oparciu o domniemane spożycie kofeiny. W tych eksperymentach udowodniono, że już samo wyczuwanie określonych zapachów może wywierać swoiste działanie na organizm.
“Nie chodzi tylko o to, że zapach przypominający kawę pomógł ludziom lepiej wykonać zadania analityczne, co już było interesujące. Oni również uważali, że robią to lepiej” – mówi prof. Adriana Madzharov, współautor badania. – “Węch to jeden z naszych najpotężniejszych zmysłów. Pracodawcy, architekci, konstruktorzy budynków, menedżerowie powierzchni handlowych i inni mogą wykorzystywać subtelne zapachy, aby pomóc w kształtowaniu doświadczeń pracowników i osób przebywających w danym otoczeniu.”
Badania prof. Madzharov koncentrują się na marketingu sensorycznym i estetyce. Obecnie chce ona prowadzić dalsze prace mające na celu wykazanie czy zapach kawy może podobnie wpływać także na inne funkcje poznawcze, takie jak rozumowanie werbalne.
