Podstawowe informacje

Nazwa polska:
Różeniec górski

Nazwa łacińska:
Rhodiola rosea

Inne nazwy:
korzeń różany, złoty korzeń, zachodni korzeń, laska Aarona, arktyczny korzeń, korona królewska, korzeń z Syberii

Podstawowe korzyści
→ działanie kardioprotekcyjne

→ leczenie depresji

→ poprawa funkcji kognitywnych

→ kontrola poziomu neuroprzekaźników monoaminowych

→ kontrola ciśnienia krwi

 

Spis treści

 1. Co to jest?
    1.1. Historia i pochodzenie
    1.2. Klasyfikacja
    1.3. Skład
 2. Jak działa?
    2.1. Układ nerwowy
         2.1.1. Depresja
    2.2. Układ krążenia
         2.2.1. Działanie kardioprotekcyjne
 3. Jak stosować?
    3.1. Dawkowanie
    3.2. Łączenie
    3.3. Przeciwwskazania

 

1. Co to jest różeniec?

1.1. Historia i pochodzenie

Różeniec górski to wieloletnia roślina należąca do rodziny gruboszowatych (Crassulaceae), podrodziny Sedoideae i rodzaju różeniec (Rhodiola). Potoczna nazwa “różany korzeń” oraz nazwa gatunku pochodzą od greckiego słowa “rodia”. Termin ten odnosi się do charakterystycznego różanego zapachu kłącza Rhodiola oraz różowego zabarwienia pojawiającego się w środku po przełamaniu surowca. Ludowa nazwa “złoty korzeń” wskazuje z kolei na zewnętrzne złote zabarwienie.

Jest to roślina powszechnie wykorzystywana od wielu tysiącleci w tradycyjnej medycynie chińskiej. Za lekarstwo uznał ją grecki lekarz Dioskourydes. Starożytni Rzymianie oraz Grecy stosowali ją w celu niwelowania oznak zmęczenia. Wikingowie natomiast do poprawy wytrzymałości oraz zwiększenia wydolności fizycznej organizmu. Wspaniała tradycja tej rośliny pochodzi z Dalekiego Wschodu oraz z Syberii. W rejonach tych uważano ją za lek wpływający na wzmocnienie wytrzymałości, wydłużenie długości życia i na wydanie zdrowego potomstwa. O jej właściwościach przekonano się także w okresie trwania zimnej wojny. W owym czasie Rosjanie poszukiwali rośliny o działaniu adaptogennym, czyli rośliny wzmacniającej odporność, poprawiającej kondycję i pomagającej działać w ciężkich warunkach oraz w sytuacjach stresowych.

Rhodiola rosea to bylina z grubym kłączem wystającym delikatnie ponad powierzchnię. Część nadziemną stanowi nierozgałęziona łodyga, wokół której skrętolegle rozmieszczone są liście. Na jej szczycie znajduje się kwiatostan będący zbiorowiskiem drobnych, żółtych kwiatów. Jest roślina dwupienna. Każdy okaz zawiera oddzielnie żeńskie i męskie kwiatostany. Owocami tej rośliny są mieszki zawierające wiele jajowatych nasion.

Różeniec górski rozpowszechniony jest głównie na obszarze północnej oraz centralnej Azji, a także w górskich regionach Europy. Swoim zasięgiem obejmuje tereny od Islandii, Wysp Brytyjskich, Skandynawii przez południowe Pireneje, po Alpy. Pojawia się również w subarktycznych rejonach Ameryki Północnej (Alaska, Kanada i leżące na północy Stanów Zjednoczonych góry). Jej uprawę w Polsce rozpoczęto w roku 1980. W naszym kraju naturalnie występuje w szczelinach skał wapiennych Sudetów i Karpat. Preferuje gleby wilgotne, skaliste murawy i piargi. Górskie oraz polarnoarktyczne rozmieszczenie wyjaśnia jej kolejną potoczna nazwą “arktyczny korzeń”.

 

1.2. Klasyfikacja

Rhodiola rosea należy do roślin o właściwościach adaptogennych. O jej przynależności do tej klasy zdecydował profesor Kirlov związany z Rosyjską Akademią Nauk. Obecnie jest jednym z najbardziej popularnych adaptogenów. Wywiera pozytywny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego. Badania potwierdziły także jej udział w ochronie organizmu (immunostymulant). Odznacza się działaniem neuroptotekcyjnym (ochrania układ nerwowy przed toksynami), przeciwutleniającym i przeciwnowotworowym. Ze względu na fakt, że jej stosowanie wpływa korzystnie na niektóre aspekty związane z seksualnością często wskazuje się również na jej funkcję prolibidalną.

 

1.3. Skład

Na podstawie wielu badań ustalono, że związkami charakterystycznymi dla różeńca są pochodne alkoholu cynamonowego – fenylopropanoidy. Substancje te określa się wspólną nazwą rozawin (rozawina, rozyna, rozaryna). Ich obecność jest podstawą do identyfikacji surowca tego gatunku. Duże znaczenie mają także występujące w tej roślinie związki fenolowe. Należą do nich salidrozyd, aglikon, p-tyrozol, monoterpeny (rozardyna, rozyrydol), flawonoidy (rodioliny, rodioniny, rodiozyny), triterpeny (daukosterol, beta-sitosterol), tricyny, kwasy organiczne (galusowy, chlorogenowy, hydroksycynamonowy), garbniki, glikozydy cyjanogenne (lotaustralina) oraz olejki eteryczne (n-dekanol, geraniol). Stosunek rozawin do salidrozydu wynosi 3:1 i jest wartością charakterystyczna dla Rhodiola rosea. Zależność ta pozwala odróżnienie złotego korzenia od pozostałych przedstawicieli tego rodzaju.

 

2. Jak działa różeniec?

2.1. Układ nerwowy

Przeprowadzono wiele badań, których celem było zbadanie wpływu różeńca górskiego na układ nerwowy. Jedno z nich udowodniło, że zawarte w Rhodiola składniki (głównie rozawiny i salidrozyd) hamują działanie enzymu rozkładającego neuroprzekaźniki monoaminowe (dopamina, serotonina, norepinefryna, epinefryna, histamina). Enzymami tymi są MAO-A i MAO-B należące do grupy monoaminooksydaz. Podział tych enzymów na dwie klasy wynika z ich różnego rozmieszczenia w organizmie: MAO-A zlokalizowany jest głównie w tkance nerwowej, podczas gdy MAO-B obecny jest w pozostałych tkankach. Zahamowanie ich działania prowadzi do wzrostu stężenia głównych neuroprzekaźników w mózgu, a tym samym wpływa na jego lepsze funkcjonowanie. Składniki te hamują również enzym COMT (katecholo-O-metylotrasferaza), który odpowiada za rozkład katecholamin. Katecholaminy stanowią podgrupę neuroprzekaźników monoaminowych. Należą do nich noradrenalina, adrenalina oraz dopamina. Suplementacja różeńca prowadzi także do wzrostu przenikalności przez barierę krew-mózg prekursorów wyżej wymienionych neurotransmiterów, a tym samym zwiększają ich działanie w mózgu.

Wzrost stężenia, a także wzmożona aktywność neuroprzekaźników należących do amin biogennych (głównie serotoniny i dopaminy) ma korzystny wpływ na poprawę percepcji, procesów myślenia (np. analizowania, oceny sytuacji, kalkulowania i planowania), pamięci oraz uczenia się. Różeniec pomaga zwiększyć uwagę oraz wydłuża czas skupienia w zadaniach wymagających koncentracji. Dodatkowo serotonina jest odpowiedzialna za regulowanie rytmu okołodobowego. Jej najwyższą aktywność odnotowuje się w nocy, kiedy to odpowiada za właściwy i regenerujący sen. Wzrost poziomu serotoniny w mózgu może być bardzo korzystny dla osób cierpiących z powodu bezsenności.

Różeniec górski zaliczony został do roślin adaptogennych. Oznacza to, że jego suplementacja pozwala zwiększać wytrzymałość organizmu na napięcia nerwowe. Większa tolerancja organizmu pośrednio niweluje także skutki ekspozycji na czynniki stresowe. Dzięki temu nie obserwuje się pogorszenia pamięci czy procesów poznawczych w obliczu trudnych sytuacji.

 

2.1.1. Depresja

Przeprowadzono eksperyment, w którym grupie osób o umiarkowanej depresji podawano ekstrakt z różeńca górskiego przez 42 dni. Po tym okresie zauważono całkowitą redukcję symptomów towarzyszących depresji. U osób tych zniknął problem bezsenności oraz niestabilności emocjonalnej. Kuracja ta doprowadziła do znacznie lepszego samopoczucia oraz wzrostu motywacji i energii do działania. Ponadto w badanej grupie nie obserwowano więcej niekontrolowanych napadów lęku.

 

2.2. Układ krążenia

2.2.1. Działanie kardioprotekcyjne

Różeniec górski chroni serce przed czynnikami stresowymi powodującymi jego uszkodzenie (wolne rodniki). Dodatkowo zmniejsza stężenie cAMP, ograniczając tym samym jego nadmierną aktywność w mięśniu sercowym. Dzięki temu obniżone zostaje ryzyko wystąpienia zawału serca. Ponadto Rhodiola rosea optymalizuje działanie receptorów u-opioidowych. Ich prawidłowe funkcjonowanie chroni serce przed arytmia. W przypadku znacznego wysiłku fizycznego dochodzi do wzmożonej pracy serca. Różeniec w takiej sytuacji wpływa korzystnie na zwiększenie rezerwy energetycznej tego narządu, prowadząc jednocześnie do jego wzmocnienia,

 

3. Jak stosować różeniec?

3.1. Dawkowanie

Wskazane jest przyjmowanie różeńca w ilości 350-550 mg dziennie. Najlepiej rano bądź w południe, 30 min. przed posiłkiem. Preparatów na bazie tej rośliny nie zaleca się stosować wieczorem, gdyż zawarte w nich substancje aktywne mogą powodować zaburzenia snu. Suplementację dobrze jest prowadzić w cyklach tygodniowych, tzn. 7 dni przyjmowania preparatu, po których następuje 7 dni przerwy. Podana powyżej dawka może być zwiększana w okresie wzmożonego wysiłku fizycznego lub podczas dłuższego przebywania na wysokościach. Nie może być ona jednak wyższa niż wartość maksymalna wynosząca 6 g.

 

3.2. Łączenie

  • rośliny z rodzaju żeń-szeń (Ginseng), maczużnik (Cordyceps) – poprawa witalności, koncentracji oraz wzrost wytrzymałości fizycznej
  • witania ospała (Ashwagandha), czarna fasola afrykańska (Griffonia simplicifolia), 5-HTP – zwiększenie odporności na stres, łagodzenie niepokoju, leczenie depresji i fibromylagii,
  • buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris) – poprawa libido, zwiększenie wytrzymałości
  • jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea), lakownica żółtawa (Ganoderma lucidum) – stymulacja układu odpornościowego
  • miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba) – polepszenie pamięci, wzrost koncentracji oraz optymalizacja układu krążenia
  • guarana (Paullinia cupana) – zwiększenie koncentracji i czujności
  • mięta pieprzowa (Peppermint), melisa lekarska (Lemon balm) – przywracanie równowagi nerwowej, działanie antystresowe
  • ostryż długi (Curcuma longa) – leczenie zatruć, ochrona wątroby
  • jagody goji (Goji berry) – niwelowanie skutków chronicznego zmęczenia, działanie nasenne

 

3.3. Przeciwwskazania

Ekstrakt Rhodiola rosea charakteryzuje się bardzo mała toksycznością. Wartość LD50 w tym przypadku wynosi 3,36 mg/kg masy ciała. Oznacza to, że dla mężczyzny o średniej wadze 80 kg dawka śmiertelną jest ok 269 g, podczas gdy dawka stosowana w lecznictwie utrzymuje się na poziomie 350-550 mg na dobę. Warto zaznaczyć, że w większości badań przeprowadzanych w celu sprawdzenia wpływu roślin z rodzaju Rhodiola na organizm, wykorzystano różeniec górski. W związku z tym jego przyjmowanie jest najbardziej bezpieczne.

Dotychczas nie zbadano wpływu różeńca górskiego na kobiety w ciąży oraz karmiące piersią. W takich przypadkach nie wskazane jest jego przyjmowanie do czasu, aż stosowne badania nie zostaną wykonane.

Nie zaleca się również się równoczesnej suplementacji Rhodiola rosea oraz przyjmowania leków o działaniu psychostymulującym, ponieważ może to prowadzić do nadmiernej pobudliwości organizmu oraz pojawieniem się stanów lękowych.

Bibliografia:
1. https://examine.com/supplements/rhodiola-rosea/
2. http://en.mr-ginseng.com/rhodiola/
3. Obidoska Grażyna, Biuletyn hodowli i aklimatyzacji roślin, rośliny o działaniu adaptogennym, nr 233, 2004

Dodaj komentarz