Podstawowe informacje

Nazwa polska:
fosfatydyloseryna

Nazwa angielska:
Phosphatidylserine

Inne nazwy:
PS, PtdSer

Podstawowe korzyści

→ stymulacja uwalniania acetylocholiny w obrębie mózgu

→ zwiększenie zdolności poznawczych

→ poprawa pamięci

→ redukcja stresu

→ poprawa sprawności fizycznej

Spis treści

1. Co to jest?
   1.1. Historia i pochodzenie
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Występowanie
2. Jak działa?
   2.1. Uwaga i pamięć
   2.2. Upośledzenie zdolności poznawczych i otępienie
   2.3. Stres
   2.4. Sprawność fizyczna
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

 

1. Co to jest fosfatydyloseryna?

1.1. Historia i pochodzenie

Fosfatydyloseryna jest związkiem organicznym z grupy kwaśnych fosfolipidów. Występuje naturalnie w błonach komórkowych organizmów żywych, zwłaszcza w ich wewnętrznej monowarstwie. Z powodu ujemnego ładunku jej cząsteczki są w stanie zmieniać aktywność związanych z błonami białek enzymatycznych, uruchamiających wewnątrzkomórkowe szlaki sygnalizacyjne. Są one także kofaktorami enzymów błonowych, zwiększają aktywność pompy sodowo-potasowej oraz biorą udział w regulacji płynności błony. Ich obecność umożliwia także dłuższe przeżycie komórek w warunkach niedoboru czynników troficznych.

W komórkach ssaków, w tym także u człowieka, fosfatydyloseryna stanowi do 10% wszystkich fosfolipidów i szczególnie licznie występuje w komórkach centralnego układu nerwowego. Jej największe stężenie w obrębie mózgu zanotowano w korze, hipokampie i opuszce węchowej. Uważa się, że wpływa ona pozytywnie na funkcje błony komórkowej neuronów takie jak uwalnianie neuroprzekaźników, transdukcję sygnału czy też komunikacją międzykomórkową. Dlatego też prowadzone są badania nad suplementacją tego fosfolipidu jako czynnikiem wzmacniającym funkcje poznawcze oraz zdolność zapamiętywania i odtwarzania informacji, jak również przeciwdziałającym zmianom neurodegradacyjnym następującym w trakcie procesu starzenia się.

Początkowo fosfatydyloseryna pozyskiwana była na drodze ekstrakcji z wołowej kory mózgowej. Nie było to jednak doskonałe źródło ze względu na niewielką wydajność – z jednego mózgu można było uzyskać zaledwie 3 g PS – oraz niebezpieczeństwo zainfekowania prionami wywołującymi gąbczastą encefalopatię bydła (BSE, ang. Bovine Spongiform Encephalopathy), zwaną też chorobą szalonych krów, lub chorobą Kuru. Problemy te rozwiązano, otrzymując ten fosfolipid na drodze enzymatycznej reakcji transfosfatydylacji z lecytyny sojowej, a dokładniej – z zawartej w niej fosfatydylocholiny.

 

1.2. Klasyfikacja

Fosfatydyloseryna wykazuje właściwości nootropowe, gdyż wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego w zakresie zdolności takich jak pamięć, kojarzenie czy przetwarzanie informacji. Wpływa też na uwalnianie neuroprzekaźników w synapsach oraz na utrzymanie równowagi hormonalnej.

 

1.3. Występowanie

Obecnie fosfatydyloserynę uzyskuje się najczęściej z lecytyny sojowej – mieszaniny fosfolipidów i steroli pochodzącej z soi warzywnej (Glycine max). Jej bogatymi źródłami, zawierającymi więcej niż 100 mg PS w 100 g, są także:

  • mózg wołowy,
  • makrela atlantycka,
  • śledź atlantycki,
  • węgorz,
  • tuńczyk,
  • podroby wieprzowe lub drobiowe,
  • mięso z kurczaka,
  • biała fasola.

2. Jak działa fosfatydyloseryna?

Udowodniono, że fosfatydyloseryna jest w stanie zwiększyć wydzielanie neuroprzekaźników: dopaminy, acetylocholiny i noradrenaliny, a także podwyższać stężenie glukozy w mózgu. Wpływa to korzystnie na wyższe czynności centralnego układu nerwowego, takie jak uwaga, percepcja, pamięć czy kojarzenie.

 

2.1. Uwaga i pamięć

Wykazano, iż ośmiotygodniowe przyjmowanie dziennej dawki 200 mg fosfatydyloseryny jest w stanie zmniejszyć deficyt uwagi u dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (ADHD, ang. attention deficit hiperactivity disorder). Pozwoliło to poprawić ich słuchową pamięć krótkoterminową oraz do pewnego stopnia zapanować nad impulsywnością. Także u zdrowych dorosłych za pomocą PS uzyskano znaczące usprawnienie przetwarzania informacji, wyrażające się przez 13%-owy wzrost liczby poprawnych odpowiedzi i 39%-owy spadek liczby odpowiedzi błędnych podczas testu. Przyjmowana przez ochotników dawka fosfolipidu wynosiła 400 mg, zaś suplementacja trwała dwa tygodnie.

Suplementacja fosfatydyloseryny pozwala także usprawnić pamięć przestrzenną. Udowodniono to w badaniu na szczurach w zaawansowanym wieku, którym doustnie podawano PS przez 12 tygodni. Po tym czasie zaobserwowano poprawę wyników w teście pasywnego unikania, któremu były one poddawane. Podobne wyniki zanotowano w krótszym, trwającym 5 dni, eksperymencie, podczas którego szczurom, także w zaawansowanym wieku, podawano dootrzewnowo lub dokomorowo różne dawki fosfatydyloseryny. Poprawie uległa nie tylko pamięć przestrzenna tych zwierząt – zaobserwowano u nich także wydłużenie czasu przeznaczanego na pielęgnację sierści.

Poprawę pamięci po przyjmowaniu PS zauważono również u młodych szczurów. Wskazuje to na potencjał fosfatydyloseryny nie tylko jako czynnika wspomagającego w terapii upośledzenia zdolności poznawczych, ale także usprawniającego te funkcje mózgu u zdrowych osobników. Najprawdopodobniej za efekty te odpowiadają właściwości nootropowe tego fosfolipidu. Jest on bowiem w stanie zwiększyć neuroprzekaźnictwo dopaminergiczne i cholinergiczne. W trakcie jednego z badań zaobserwowano u szczurów, którym podawano PS, wzrost uwalniania acetylocholiny o 45% w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.

 

2.2. Upośledzenie zdolności poznawczych i otępienie

Zaobserwowano, że fosfatydyloseryna wpływa na metabolizm glukozy w mózgu. Przeprowadzono eksperyment z udziałem grupy ochotników, u których istniało wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia choroby Alzheimera. Przyjmowali oni przez okres trzech tygodni PS w dawce 500 mg dziennie. Badanie PET wykazało zwiększenie metabolizmu glukozy w obrębie różnych struktur mózgu, także tych, które są bezpośrednio związane z występowaniem tego schorzenia. Przeprowadzone testy nie wykazały jednak poprawy zdolności poznawczych. Mimo to, w innych badaniach, trwających od 8 tygodni do 6 miesięcy, zanotowano znaczącą poprawę zarówno w obrębie funkcji poznawczych, jak i behawioralnych. Wyniki te dotyczyły osób, u których zdiagnozowano chorobę Alzheimera, ale też takich, u których występowało obniżenie zdolności kognitywnych związane wyłącznie z wiekiem. W innym badaniu wykazano pozytywny wpływ fosfatydyloseryny na wyniki EEG u pacjentów z chorobą Parkinsona.

Już w latach 80. XX wieku przeprowadzono liczne badania kliniczne dotyczące wpływu fosfatydyloseryny na zdolności poznawcze. Dowiodły one, że suplementacja PS pozwala na złagodzenie, a niekiedy nawet na wyeliminowanie związanych z wiekiem negatywnych zmian w obszarze pamięci, uczenia się, koncentracji czy nastroju.

 

2.3. Stres

Wyniki wielu badań wskazują na to, że suplementacja fosfatydyloseryny może wpływać korzystnie także na radzenie sobie ze stresem. W procesie adaptacji organizmu ludzkiego do trudnych warunków najważniejszą rolę odgrywa oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPAA, ang. Hypothalamic-Pituitary-Adrenal Axis). W odpowiedzi na bodźce stresowe jej aktywacja powoduje wydzielanie się z kory nadnerczy kortyzolu. Hormon ten wpływa na wiele funkcji fizjologicznych, w tym na metabolizm białek i węglowodanów czy pracę układu odpornościowego i nerwowego. Przewlekły stres powoduje rozregulowanie HPAA, co skutkuje zaburzeniami somatycznymi i psychicznymi.

W trakcie jednego z eksperymentów przez 24 dni podawano ochotnikom grającym w golfa 200 mg fosfatydyloseryny w postaci batonika proteinowego. Zanotowano u nich obniżenie poziomu stresu oraz poprawę wyników sportowych. Zauważono też, że spożycie PS nie wypłynęło na średnią częstotliwość rytmu serca. W innym badaniu PS podawano ochotnikom w różnych dawkach dożylnie. Zaobserwowano w ich wynikach EEG wzrost intensywności w obrębie fal mózgowych α (łączonych ze stanem zrelaksowania) przy jednoczesnym spadku fal β (kojarzonych ze stresem).

Wyniki innych badań, których jako biomarker wykorzystano kortyzol, także wskazują na korzystne działanie suplementacji fosfatydyloseryny. Zaobserwowano bowiem, że poziom tego hormonu mierzony po wywołaniu stresu u osobników, które przyjmowały PS jest obniżony w stosunku do grupy kontrolnej, przyjmującej placebo. Wyniki te są podobne zarówno w przypadku zwierząt laboratoryjnych, jak i ludzkich ochotników.

 

2.4. Sprawność fizyczna

Zmniejszenie wzrostu poziomu kortyzolu oraz hormonu adrenokortykotropowego (ACTH, ang. adrenocorticotropic hormone) podczas przyjmowania fosfatydyloseryny obserwowane jest także w przypadku stresu wywołanego nadmiernym wysiłkiem fizycznym. Zostało to potwierdzone zarówno w badaniach z wykorzystaniem szczurów, jak i w eksperymentach z udziałem ludzi. Fosfolipid ten jest także w stanie ograniczyć ból mięśni po treningu siłowym oraz poprawić ogólne samopoczucie i wydolność fizyczną. U biegaczy zaobserwowano także wywołany przez suplementację PS spadek aktywności kinazy kreatynowej, której nadmiernie podwyższony poziom może doprowadzić nawet do martwicy włókien mięśniowych.

 

3. Jak stosować fosfatydyloserynę?

3.1. Dawkowanie

Norma dziennego spożycia fosfatydyloseryny zawartej w pokarmach wynosi 130 mg. Rekomendowana dawka tego fosfolipidu podczas suplementacji to od 100 do 500 mg. Standardowo przyjmuje się, że powinna ona wynosić 100 mg, przyjmowane 3 razy na dobę (w sumie 300 mg dziennie).

W celu wyeliminowania zaburzeń koncentracji u dzieci i młodzieży można stosować 200 mg dziennie.

U osób starszych cierpiących z powodu obniżenia funkcji poznawczych stosuje się dawki od 200 do 500 mg na dobę.

Fosfatydyloserynę najlepiej jest przyjmować po posiłku, gdyż obecność kwasów tłuszczowych pochodzących z pokarmów ułatwia jej wchłanianie.

 

3.2. Łączenie

Synergistycznie z PS działają kwasy tłuszczowe omega-3:

  • kwas dokozaheksaenowy (DHA),
  • kwas eikozapentaenowy (EPA).

W celu zwiększenia działania neuroprotekcyjnego PS można łączyć z:

Aby wzmocnić działanie prokognitywne fosfatydyloseryny, można ją stosować w połączeniu z:

 

3.3. Niepożądane interakcje i skutki uboczne

Przyjmowana w wysokich dawkach, fosfatydyloseryna może wywołać niestrawność lub bezsenność.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny przyjmować PS ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.

Bibliografia:
Casamenti F., Mantovani F., Amaducci L., Pepeu G. Effect of Phosphatidylserine on Acetylcholine Output from the Cerebral Cortex of the Rat. Journal of Neurochemistry (1979)
Cenacchi T, et al Cognitive decline in the elderly: a double-blind, placebo-controlled multicenter study on efficacy of phosphatidylserine administration . Aging (Milano). (1993)
Crook T, et al Effects of phosphatidylserine in Alzheimer's disease . Psychopharmacol Bull. (1992)
Drago F, Canonico PL, Scapagnini U Behavioral effects of phosphatidylserine in aged rats . Neurobiol Aging. (1981)
Engel RR, et al Double-blind cross-over study of phosphatidylserine vs. placebo in patients with early dementia of the Alzheimer type . Eur Neuropsychopharmacol. (1992)
Fünfgeld EW, et al Double-blind study with phosphatidylserine (PS) in parkinsonian patients with senile dementia of Alzheimer's type (SDAT) . Prog Clin Biol Res. (1989)
Hellhammer J, et al Omega-3 fatty acids administered in phosphatidylserine improved certain aspects of high chronic stress in men . Nutr Res. (2012)
Hellhammer J., Vogt D., Franz N., Freitas U., Rutenberg D.: A soybased phosphatidylserine/phosphatidic acid complex (PAS) normalizes the stress reactivity of hypothalamus-pituitary-adrenal-axis in chronically stressed male subjects: a randomized, placebo-controlled study. Lipids Health Dis., 2014; 13: 121
Jäger R., Purpura M., Geis K., Weiß M., Baumeister J., Amatulli F., Schröder L., Herwegen H. The effect of phosphatidylserine on golf performance J Int Soc Sports Nutr. 2007; 4: 23.
Jäger R., Purpura M., Kingsley M.: Phospholipids and sports performance. J. Int. Soc. Sports Nutr., 2007; 4: 5
Kataoka-Kato A, et al Enhanced learning of normal adult rodents by repeated oral administration of soybean transphosphatidylated phosphatidylserine . J Pharmacol Sci. (2005)
Kidd P.M. Phosphatidylserine; Membrane Nutrient for Memory. A Clinical and Mechanistic Assessment. Alternative Medicine Review (1996) Kingsley M. Effects of Phosphatidylserine Supplementation on Exercising Humans Sports Med (2006) 36: 657.
Kingsley M.I., Wadsworth D., Kilduff L.P., Mceneny J., Benton D. Effects of Phosphatidylserine on Oxidative Stress following Intermittent Running. Med. Sci. Sports Exerc., Vol. 37, No. 8, pp. 1300–1306, 2005
Klinkhammer P. Szelies B. Heiss W.-D. Effect of Phosphatidylserine on Cerebral Glucose Metabolism in Alzheimer's Disease. Dement Geriatr Cogn Disord 1990;1:197–201
Komori T. The Effects of Phosphatidylserine and Omega-3 Fatty Acid-Containing Suplement on Late Life Depression. Ment Illn. 2015 Feb 24; 7(1): 5647
Lisiecka J., Androsiuk J., Perkowski R., Sokołowski R., Ciesielska N., Nowak K., Kędziora-Kornatowska K. Wpływ suplementów diety na poprawę funkcji poznawczych u osób starszych. Gerontologia Polska 2016;24: 64-70
Manor I, et al Safety of phosphatidylserine containing omega3 fatty acids in ADHD children: A double-blind placebo-controlled trial followed by an open-label extension . Eur Psychiatry. (2013)
Monteleone P, et al Blunting by chronic phosphatidylserine administration of the stress-induced activation of the hypothalamo-pituitary-adrenal axis in healthy men . Eur J Clin Pharmacol. (1992)
Monteleone P, et al Effects of phosphatidylserine on the neuroendocrine response to physical stress in humans . Neuroendocrinology. (1990)
Parchem K., Bartoszek A. Fosfolipidy oraz produkty ich hydrolizy jako żywieniowe czynniki prewencyjne w chorobach cywilizacyjnych. Postępy Hig Med. Dosw (online), 2016; 70:1343-1361
Rosadini G, et al Phosphatidylserine: quantitative EEG effects in healthy volunteers . Neuropsychobiology. (1990-1991)
Sakai M., Yamatoya H., Kudo S. Pharmacological Effects of Phosphatidylserine Enzymatically Synthesized from Soybean Lecithin on Brain Functions in Rodents. J. Nutr. Sci. Vitaminol., 42, 47-54, 1996
Schroeder F Role of membrane lipid asymmetry in aging . Neurobiol Aging. (1984)
Schubert M., Contreras C., Franz N., Hellhammer J.: Milk-based phospholipids increase morning cortisol availability and improve memory in chronically stressed men. Nutr. Res., 2011; 31: 413-420
Souci SW, Fachmann E, Kraut H. Food Composition and Nutrition Tables. Medpharm Scientific Publishers Stuttgart. 2008
Starks M.A., Starks S.L., Kingsley M., Purpura M., Jäger R. The effects of phosphatidylserine on endocrine response to moderate intensity exercise. Journal of the International Society of Sports Nutrition (2008)
Suzuki S., Yamatoya H., Sakai M., Kataoka A., Furushiro M., Kudo S. Oral Administration od Soybean Lecitine Transphosphatidylated Phosphatidylserine Improves Memory Impairment in Aged Rats. The Journal of Nutrition (2001)
Vaisman N, et al Correlation between changes in blood fatty acid composition and visual sustained attention performance in children with inattention: effect of dietary n-3 fatty acids containing phospholipids . Am J Clin Nutr. (2008)
Vance J.E., Steenbergen R. Metabolism and functions of phosphatidylserine. Progress in Lipid Research (2005)
Walczewska A., Stępień T., Bewicz-Binkowska D., Zgórzyńska E. Rola kwasu dokozaheksaenowego w czynności komórek nerwowych. Postępy Hig Meg Dosw (online), 2011; 65: 314-327
Zanotti A, Valzelli L, Toffano G Chronic phosphatidylserine treatment improves spatial memory and passive avoidance in aged rats . Psychopharmacology (Berl). (1989)
https://examine.com/supplements/phosphatidylserine/
http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-992-phosphatidylserine.aspx?activeingredientid=992

Dodaj komentarz