Podstawowe informacje

Nazwa polska:
cholina

Nazwa angielska:
choline

Inne nazwy:
witamina B4, trimethylethanolamine, 2-hydroxy-N,N,N-trimethylethanaminium

Podstawowe korzyści

→ poprawa pamięci

→ redukcja tkanki tłuszczowej

→ spowolnienie rozwoju choroby Alzheimera

→ właściwy rozwój płodu

→ profilaktyka chorób wątroby

Spis treści:

1. Co to jest?
   1.1. Historia
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Występowanie
2. Jak działa?
   2.1. Układ nerwowy
        2.1.1. Choroba Alzheimera
   2.2. Wątroba
   2.3. Sprawność fizyczna
   2.4. Układ krążenia
   2.5. Ciąża i laktacja
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Skutki uboczne

 

1. Co to jest cholina?

1.1. Historia

Cholina to zasadowy związek organiczny odkryty w latach 30. ubiegłego wieku. Jest ona rozpuszczalnym w wodzie składnikiem aktywnym. Dawniej zaliczana była do kompleksu witamin grupy B, skąd pochodzi jej potoczna nazwa czyli witamina B4. Obecnie ze względu na fakt, że organizm jest w stanie sam ją produkować oraz w związku z jej dużym znaczeniem biologicznym, uważana jest za substancję witaminopodobną.

Cholina w organizmie wykorzystywana jest głównie przez wątrobę, gdzie odpowiada za metabolizm cholesterolu i innych tłuszczów. Zapobiega tym samym odkładaniu się tych lipidów w ścianach naczyń i pęcherzyku żółciowym.

Duże znaczenie ma także udział choliny w funkcjonowaniu układu nerwowego. W tym przypadku wpływa ona na rozwój nowych neuronów oraz pozwala na utrzymanie właściwej kondycji tych komórek. Usprawnia również procesy sygnalizacji zachodzące w mózgu. Dodatkowo poprawia integralność i płynność błon komórek nerwowych.

Jak dotąd nie odnotowano u ludzi zmian chorobowych wynikających z niedoboru choliny. Jednakże badania na zwierzętach dowodzą, że w wyniku potencjalnego spadku jej stężenia, mogą pojawić się nieprawidłowości budowy kości, zaburzenia pracy nerek lub wątroby, zahamowanie wzrostu, miażdżyca tętnic, opóźnienie rozwojowe, dolegliwości sercowe czy nadmierne rozdrażnienie.

Witamina B4 jest powszechnie wykorzystywana przez lekarzy praktykujących medycynę naturalną. W tej dziedzinie cholinę używa się do leczenia takich chorób wątroby, jak jej przewlekłe zapalenie, marskość czy hipercholesterolemia. Jest to także popularny lek stosowany w przypadku depresji, utraty pamięci, choroby Alzheimera, demencji, ataksji móżdżku i schizofrenii.

 

1.2. Klasyfikacja

Cholina uważana jest za substancję witaminopodobną ze względu na jej szerokie działanie aktywne w organizmie. Związek ten jest w stanie przekraczać barierę krew-mózg, dlatego zaliczany jest do grupy stymulantów ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto cholina jest prekursorem w syntezie ważnego neuroprzekaźnika, jakim jest acetylocholina. Substancja ta uczestniczy również w prawidłowym metabolizmie tłuszczów i zapewnia prawidłowe funkcjonowanie wątroby oraz usprawnia działanie układu krążenia.

 

1.3. Występowanie

Cholina jest związkiem syntetyzowanym endogennie przez bakterie jelitowe. W organizmie występuje w wątrobie i w wydzielanej przez nią żółci. Cholinę można znaleźć również w nadnerczach, mózgu oraz w ścianie przewodu pokarmowego. Pula produkowanego związku jest jednak niewystarczająca (przyjmuje się, że stanowi on ok. ⅔ całkowitego zapotrzebowania), dlatego konieczne jest jego dostarczanie wraz z pokarmem bądź w postaci suplementów.

Produkty spożywcze zawierają głównie cholinę w postaci wolnej zasady (wodorowinian choliny), która jest formą najlepiej przyswajalną przez organizm. Witamina ta jest ponadto składnikiem takich związków jak lecytyna czy sfingomielina.

Źródła roślinne choliny, to przede wszystkim produkty zbożowe z pełnego ziarna, fasola, ziemniaki, soja, płatki owsiane, orzeszki ziemne, ryż, pistacje, szpinak czy pomidory. Do produktów pochodzenia zwierzęcego bogatych w cholinę należą natomiast mięso wieprzowe, wątroba i żółtka jaj.

 

2. Jak działa cholina?

2.1. Układ nerwowy

Cholina jest jednym z niewielu naturalnych związków, które są w stanie przekraczać barierę krew-mózg, a tym samym oddziaływać na centralny układ nerwowy. Jedną z najważniejszych zalet choliny jest to, że jej stosowanie znacząco poprawia funkcjonowania nerwów. Chodzi tu głównie o usprawnianie sygnalizacji międzyneuronalnej. Ponadto cholina uczestniczy w tworzeniu błon komórek nerwowych (wchodzi w skład fosfatydylocholiny), dlatego odgrywa kluczową rolę w rozwoju mózgu. Uważa się także, że witamina B4 poprzez budowę błon komórkowych, wpływa na integralność neuronów, a także chroni je przed szkodliwym wpływem czynników zewnętrznych.

Neurony komunikują się między sobą za pomocą substancji sygnalizujących, czyli neurotransmiterów. Jednym z nich jest acetylocholina, czyli bardzo ważny neuroprzekaźnik odpowiadający za powstawanie pamięci, zdolność do uczenia się oraz za właściwy poziom uwagi i koncentracji. Acetylocholina produkowana jest w reakcji estryfikacji, tj. przyłączenia choliny do reszty kwasu octowego. Reakcję tę katalizuje enzym acetylotransferaza cholinowa. Aby synteza zachodziła w sposób ciągły, konieczne jest jednak utrzymywanie stężenia choliny wewnątrz organizmu na odpowiednim poziomie. W przypadku jej braku, nie jest możliwa synteza neuroprzekaźnika, w efekcie czego następuje spadek poziomu koncentracji, pojawiają się także trudności w zapamiętywaniu oraz wahania nastroju.

2.1.1. Choroba Alzheimera

Wraz z wiekiem u niektórych osób dochodzi do upośledzenia funkcjonowania mózgu. Jedną z poważniejszych schorzeń neurodegeneracyjnych jest choroba Alzheimera. Obecny stan wiedzy pozwala uznać hipotezę cholinergiczną za najbardziej prawdopodobna przyczynę rozwoju tej choroby. Według tej tezy, u jej podstaw leży zaburzenie funkcjonowania układu cholinergicznego, na który składają się zarówno enzymy uczestniczące w metabolizmie acetylocholiny (acetylotransferaza cholinowa: ChAT i acetylocholinoesteraza AChE), jak i sam neuroprzekaźnik oraz jego receptory.

Pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą poddawano licznym badaniom. Na podstawie otrzymanych wyników u osób tych stwierdzono znaczny spadek aktywności ChAT w różnych częściach mózgu (hipokamp, kora, jądro migdałowate). Ponadto zauważono także zmniejszoną zdolność komórek nerwowych do wychwytu zwrotnego choliny oraz upośledzenie procesu uwalniania neuroprzekaźnika acetylocholinowego.

Rozwój tej choroby można więc zahamować poprzez zapewnienie odpowiedniego stężenia choliny w organizmie, z której następnie produkowana jest acetylocholina. Hipoteza cholinergiczna zyskała na znaczeniu, ponieważ współczesna terapia w kierunku leczenia choroby Alzheimera opiera się głównie na lekach, których zadaniem jest inhibicja enzymów rozkładających acetylocholinę, a tym samym podnoszących stężenie tego neuroprzekaźnika w OUN.

 

2.2. Wątroba

Cholina jest składnikiem fosfatydylocholiny. Ta ostatnia działa z kolei jako czynnik lipotropowy, czyli zapobiega odkładaniu się tłuszczów i cholesterolu w wątrobie. Usprawnia tym samym procesy detoksykacji, metabolizmu, produkcji żółci itp. Wiele badań potwierdza, że suplementacja choliny jest skuteczną terapią wykorzystywaną w leczeniu różnych schorzeń wątroby (np. zapalenie lub marskość), a także chroni ten narząd przed uszkodzeniami, które powodowane są takimi czynnikami, jak: alkohol, leki, toksyny czy wirusy.

 

2.3. Sprawność fizyczna

Liczne badania potwierdziły, że cholina poprawia wydolność fizyczną organizmu, co przekłada się na zdolność do wykonywania dłuższych oraz bardziej intensywnych treningów. Ponadto suplementacja choliny wspomaga retencję L-karnityny, czyli naturalnie występującego aminokwasu odpowiedzialnego za maksymalizację potencjału mitochondriów do spalania tłuszczów. Aminokwas ten uczestniczy także w transporcie wolnych kwasów tłuszczowych i ich konwersji w energię. Badania z udziałem zwierząt potwierdzają, że suplementacja choliny zwiększa stężenie L-karnityny w organizmie przy jednoczesnej redukcji tkanki tłuszczowej.

Cholina pośrednio uczestniczy w procesie metabolizmu tłuszczów, a także zwiększa wydolność fizyczną organizmu, w efekcie czego jest ona substancją chętnie wykorzystywaną przez kulturystów oraz przez osoby aktywnie uprawiające sport.

 

2.4. Układ krążenia

Cholina jest związkiem wykorzystywanym z powodzeniem, aby zapobiegać rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych. Udowodniono, że substancja ta skutecznie obniża ciśnienie krwi, optymalizuje profil lipidów oraz redukuje stężenie homocysteiny, czyli aminokwasu, którego wysokie stężenie może być przyczyną miażdżycy.

Dodatkowo cholina jest składnikiem fosfatydylocholiny. Ta ostatnia z kolei zwiększa rozpuszczalność cholesterolu, w efekcie czego usprawnia jego metabolizm i ułatwia jego usuwanie z tkanek. Liczne eksperymenty potwierdzają także, że fosfatydylocholina obniża również poziom trójglicerydów w surowicy krwi. Ponadto substancja ta zapobiega adhezji, czyli agregacji płytek krwi i przeciwdziała rozwojowi zakrzepów, które mogą prowadzić do udaru, czy zawału serca.

 

2.5. Ciąża i laktacja

Organizm kobiety w ciąży oraz karmiącej piersią wykazuje zwiększone zapotrzebowanie na cholinę, dlatego w okresie tym konieczna jest jej dodatkowa suplementacja. Od odpowiedniego stężenia tego związku w organizmie matki zależy bowiem prawidłowy rozwój i zdrowie dziecka.

Cholina jest jedną z najważniejszych substancji występujących w organizmie o działaniu epigenetycznym. Oznacza to, że witamina B4, poprzez aktywny udział w procesie metylacji, warunkuje właściwy odczyt informacji zawartych w genach. Sama metylacja polega natomiast na połączeniu nici DNA z cząsteczkami będącymi donorami reszt metylowych, w efekcie czego następuje wyciszenie genu, a informacja zawarta w materiale genetycznym zostaje odczytana w sposób właściwy. Dodatkowa suplementacja choliny w czasie ciąży przekłada się więc na prawidłowy rozwój płodu począwszy od pierwszego podziału komórek w macicy.

Ponadto odpowiedni poziom choliny w organizmie kobiety ciężarnej zapewnia prawidłowy rozwój mózgu i układu nerwowego płodu. Substancja ta ogranicza także ryzyko wystąpienia chorób, na które często zapadają przyszłe matki, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie. Obniża ona również poziom homocysteiny, dzięki czemu zabezpiecza płód przed powstawaniem wad rozwojowych. Odpowiedni poziom choliny pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu łożyska i wątroby kobiet w ciąży, w efekcie czego zapobiega nadmiernemu otłuszczeniu tych narządów.

 

3. Jak stosować

3.1. Dawkowanie

Dzienne zapotrzebowanie na cholinę zmienia się w zależności od wieku, płci oraz od poziomu aktywności fizycznej. Najczęściej podaje się jednak, że odpowiednia dobowa dawka wynosi:

  • 125-150 mg – niemowlęta;
  • 150-250 mg – dzieci w wieku od 1 do 8 lat;
  • 250-375 – młodzież w wieku od 8 do 13 lat;
  • 425-550 – kobiety powyżej 14 roku życia;
  • 550 mg – mężczyźni powyżej 14 roku życia;
  • 450-550 mg – kobiety w ciąży;
  • 550 mg – kobiety karmiące piersią.

Organizm jest w stanie sam produkować cholinę, jednakże ilość wyprodukowanego związku nie jest wystarczająca. Najczęściej zapotrzebowanie na tę substancję pokrywane jest dzięki odpowiednio zrównoważonej diecie. W niektórych przypadkach konieczna jest jednak jej dodatkowa suplementacja. Preparaty cholinowe powinno się wówczas przyjmować zgodnie z zaleceniami producenta.

 

3.2. Łączenie

W celu maksymalizacji procesu wchłaniania choliny z przewodu pokarmowego, substancje tę dobrze jest przyjmować łącznie z kwasem foliowym, witaminą A, inozytolem czy witaminą B12.

Aby zwiększyć zapotrzebowanie choliny oraz pobudzić aktywność układu cholinergicznego, do suplementacji tego związku warto dołączyć noopept, piracetam, aniracetam lub hupercynę A.

 

3.3. Skutki uboczne

Działania niepożądane nie występują w przypadku, gdy cholina przyjmowana jest w zalecanej dawce. Znaczne przekroczenie tej ilości (powyżej 6 g dziennie) może prowadzić do takich skutków ubocznych, jak:

  • nudności,
  • bóle brzucha,
  • ślinotok,
  • obniżenie ciśnienia krwi,
  • nadmierna potliwość,
  • wymioty,
  • depresja,
  • charakterystyczny, nieprzyjemny “rybi zapach” wydobywający się z ust,
  • stany oszołomienia,
  • biegunka.

 

Bibliografia:
Ueland P.M., Choline and betaine in health and disease, J Inherit Metab Dis., 2011
Wallace JM, et al Choline supplementation and measures of choline and betaine status: a randomised, controlled trial in postmenopausal women . Br J Nutr.,2012
Cohen BM, et al, Decreased brain choline uptake in older adults. An in vivo proton magnetic resonance spectroscopy study, JAMA.,1995
Wang Z., et al, Gut flora metabolism of phosphatidylcholine promotes cardiovascular disease, Nature, 2011
Rak K., Rader D.J., Cardiovascular disease: the diet-microbe morbid union, Nature, 2011
Mayr M., Recent highlights of metabolomics in cardiovascular research . Circ Cardiovasc Genet., 2011
Zeisel S.H., Wishnok J.S., Blusztajn J.K., Formation of methylamines from ingested choline and lecithin, J Pharmacol Exp Ther., 1983
Tang W.H., et al., Intestinal microbial metabolism of phosphatidylcholine and cardiovascular risk, N Engl J Med., 2013
Yao Z.M., Vance D.E., The active synthesis of phosphatidylcholine is required for very low density lipoprotein secretion from rat hepatocytes . J Biol Chem., 1988
Emmert J.L., et al. Hepatic and renal betaine-homocysteine methyltransferase activity in pigs as affected by dietary intakes of sulfur amino acids, choline, and betaine, J Anim Sci., 1998
Ridgway N.D., Vance D.E., Kinetic mechanism of phosphatidylethanolamine N-methyltransferase, J Biol Chem, 1988
Pardini R.S., Sapien R.E., Trimethylaminuria (fish odor syndrome) related to the choline concentration of infant formula, Pediatr Emerg Care, 2003
Deuster P.A., et al Choline ingestion does not modify physical or cognitive performance, Mil Med. 2002
Warber J.P., et al, The effects of choline supplementation on physical performance, Int J Sport Nutr Exerc Metab, 2000
Spector SA, et al, Effect of choline supplementation on fatigue in trained cyclists, Med Sci Sports Exerc., 1995
Biswas S, Giri S., Importance of choline as essential nutrient and its role in prevention of various toxicities. Prague Med Rep., 2015
Bae S, Ulrich CM, Neuhouser ML, Malysheva O, Bailey LB, Xiao L, Brown EC, Cushing-Haugen KL, Zheng Y, Cheng TY, Miller JW, Green R, Lane DS, Beresford SA, Caudill MA. Plasma choline metabolites and colorectal cancer risk in the Women’s Health Initiative Observational Study, Cancer Res., 2014
Mills JL, Fan R, Brody LC, Liu A, Ueland PM, Wang Y, Kirke PN, Shane B, Molloy AM., Maternal choline concentrations during pregnancy and choline-related genetic variants as risk factors for neural tube defects. Am J Clin Nutr., 2014
Zhu J, Wu Y, Tang Q, Leng Y, Cai W.,The effects of choline on hepatic lipid metabolism, mitochondrial function and antioxidative status in human hepatic C3A cells exposed to excessive energy substrates, Nutrients., 2014 Jiang X, West AA, Caudill MA., Maternal choline supplementation: a nutritional approach for improving offspring health?, Trends Endocrinol Metab., 2014
Awwad HM, Kirsch SH, Geisel J, Obeid R., Measurement of concentrations of whole blood levels of choline, betaine, and dimethylglycine and their relations to plasma levels. J Chromatogr B Analyt Technol Biomed Life Sci.,2014
Wozniak JR, Fuglestad AJ, Eckerle JK, Kroupina MG, Miller NC, Boys CJ, Brearley AM, Fink BA, Hoecker HL, Zeisel SH, Georgieff MK., Choline supplementation in children with fetal alcohol spectrum disorders has high feasibility and tolerability, Nutr Res., 2013
Traini E, Bramanti V, Amenta F., Choline alphoscerate (alpha-glyceryl-phosphoryl-choline) an old choline- containing phospholipid with a still interesting profile as cognition enhancing agent. Curr Alzheimer Res, 2013
Mehedint MG, Zeisel SH., Choline’s role in maintaining liver function: new evidence for epigenetic mechanisms, Curr Opin Clin Nutr Metab Care, 2013
Ross RG, Hunter SK, McCarthy L, Beuler J, Hutchison AK, Wagner BD, Leonard S, Stevens KE, Freedman R., Perinatal choline effects on neonatal pathophysiology related to later schizophrenia risk, Am J Psychiatry, 2013
Tayebati SK, Amenta F., Choline-containing phospholipids: relevance to brain functional pathways, Clin Chem Lab Med, 2013
Blusztajn JK, Mellott TJ., Neuroprotective actions of perinatal choline nutrition, Clin Chem Lab Med., 2013
Corbin KD, Zeisel SH.,The nutrigenetics and nutrigenomics of the dietary requirement for choline, Prog Mol Biol Transl Sci, 2012
Blusztajn JK, Mellott TJ., Choline nutrition programs brain development via DNA and histone methylation. Cent Nerv Syst Agents Med Chem., 2012
Hollenbeck CB., An introduction to the nutrition and metabolism of choline, Cent Nerv Syst Agents Med Chem., 2012

Dodaj komentarz