Podstawowe informacje
Nazwa polska:
błyskoporek podkorowy

Nazwa łacińsk:
Inonotus obliquus

Inne nazwy:
włóknouszko ukośne, błyskoporek ukośny, huba ukośna, huba brzozowa, huba skośnorurkowa, czarna huba brzozowa,czarny guz brzozy, czaga, czyr brzozy, czerniak brzozy, czernidło, czyreń, czarcie oko, Chaga

Podstawowe korzyści

→ działanie antyoksydacyjne

→ skuteczna profilaktyka antynowotworowa

→ stymulacja odpowiedzi immunologicznej

→ poprawa wyglądu skóry

→ pobudzenie syntezy melaniny

Spis treści

1. Co to jest?
   1.1. Historia i pochodzenie
   1.2. Klasyfikacja
   1.3. Skład
2. Jak działa?
   2.1. Układ odpornościowy
        2.1.1. Działanie antyoksydacyjne
        2.1.2. Działanie antynowotworowe
   2.2. Skóra
3. Jak stosować?
   3.1. Dawkowanie
   3.2. Łączenie
   3.3. Przeciwwskazania i skutki uboczne

 

1. Co to jest Chaga?

1.1. Historia i pochodzenie

Błyskoporek podkorowy to gatunek grzyba wielkoowocnikowego pochodzący z rodziny grzybów szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae), z rzędu szczeciniakowców (Hymenochaetales). Grzyb ten występuje w dwóch formach, przy czym bardziej pospolita jest charakterystyczna narośl na pniu drzewa. W jej sąsiedztwie drzewo silniej się rozrasta, w efekcie czego konar jest w tym miejscu poszerzony. Sama narośl natomiast zbudowana jest z mocno splecionych strzępek grzyba o kształcie nieregularnej bryły, której średnica może wynosić nawet 50 cm.

Wierzchnia warstwa grzyba jest czarna (przypomina węgiel), głęboko spękana w różnych kierunkach, bardzo twarda i krucha. Narośla tego grzyba to miejsca, w których powstają liczne czterokomórkowe chlamydospory (grubościenny zarodnik). Przy udziale tych ostatnich błyskoporek jest w stanie rozprzestrzeniać się do czasu obumarcia rośliny żywicielskiej. Gdy umiera drzewo, grzyb przekształca się w drugą formę produkującą zarodniki. Są to jednoroczne owocniki umieszczone pod korą drzew liściastych. Zazwyczaj powstają one w sąsiedztwie narośli. Są płaskie i rozciągnięte na szerokość ok. kilkudziesięciu centymetrów.

Błyskoporek podkorowy to pasożyt drzew liściastych, głównie brzozy. Znaleźć go można także na wiązach, olchach, jarzębinach, dębach czy bukach. Pojawienie się tego grzyba na pniach powoduje rozległą białą zgniliznę konarów oraz przedwczesne obumieranie drzew.

W Polsce jest to grzyb niejadalny i występuje bardzo rzadko (znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w kategorii R). Spotkać go można na terenach należących do województwa warmińsko-mazurskiego: Leśne Arboretum w Kudypach, Mazurski Park Krajobrazowy, rezerwat Mszar oraz w lesie kortowskim. Częściej pojawia się natomiast na terenach należących do Azji i Ameryki Północnej, na których uznawany jest za grzyb jadalny.

Miąższ Inonotus obliquus jest popularnie wykorzystywany w medycynie. Jednym z najstarszych dokumentów potwierdzających stosowanie owocników tego grzyba do celów leczniczych jest tekst pt. “Corpus Hippocraticum” autorstwa Hipokratesa, pochodzący z V wieku p.n.e. Według uczonego błyskoporek był znakomitym środkiem leczącym rany. Wzmianki na temat medycznego wykorzystania czarnej huby brzozowej można znaleźć także w pracach Teofrasta z Eresos, Pliniusza Starszego czy Pedaniusa Dioscoridesa.

Medycyna ludowa wykorzystuje guz brzozy, znany w języku rosyjskim jako czaga lub czyr, do leczenia nowotworów od co najmniej XVI wieku. W celach leczniczych stosowany był początkowo przez Chantów (inaczej Ostiacy, w staroruskich kronikach zwani Jurgami) zamieszkujących tereny zachodniej Syberii. Ludność ta wierzyła, że przyjmowanie czagi poprawia ogólne samopoczucie, prowadzi do wewnętrznego oczyszczenia, a także odtruwa organizm. Używali go również do zapobiegania i leczenia chorób (głównie owrzodzenia żołądka i dwunastnicy), przy dolegliwościach wątroby, schorzeniach jelit, w przypadku chorób serca, gruźlicy i aby usunąć robaki pasożytnicze. Najczęściej z miąższu błyskoporka sporządzano herbatę. W tym celu pokrojone, suszone części grzyba zalewane były wrzącą wodą, a następnie gotowane przez kilka minut.

Ostiacy z błyskoporka przygotowywali również naturalny środek myjący. Nazywali go “wodą z mydłem”. Początkowo pokrojony i wysuszony grzyb wkładano do ognia, a kiedy zmienił kolor na czerwony, przekładano go do ciepłej wody. Otrzymaną zawiesinę mieszano tak długo, aż huba rozpadła się na małe kawałki. W ten sposób powstawała tzw. “czarna woda” o silnych właściwościach zarówno dezynfekujących, jak i oczyszczających. Taką mieszaninę wykorzystywano głównie do przemywania dróg rodnych kobiety podczas miesiączki oraz po porodzie i twierdzono, że jej stosowanie chroni kobiety przed rozmaitymi infekcjami oraz chorobami. Często w “czarnej wodzie” kąpano także noworodki. Roztwór ten plemię Chantów porównywało do roztworu wodnego KMnO4 (nadmanganian potasu, środek dezynfekcyjny wykorzystywany przez Rosjan do mycia nowo narodzonych dzieci). Czasami czyr brzozy palono, a następnie wdychano powstały dym. Prawdopodobnie był to plemienny rytuał oczyszczenia.

 

1.2. Klasyfikacja

Błyskoporek podkorowy zaliczany jest do związków stymulujących działanie układu odpornosciowego. Posiada właściwości antyoksydacyjne, co oznacza, że uczestniczy w neutralizowaniu oraz redukowaniu szkodliwych efektów wywołanych wolnymi rodnikami. Ponadto działa genoprotekcyjnie, co przekłada się na ochronę skóry, a także narządów wewnętrznych.

 

1.3. Skład

Poznanie składu chemicznego błyskoporka podkorowego było popularnym tematem badań prowadzonych przez rosyjskich naukowców (Yakimov, Shivrina i inni) w XIX i XX wieku. Odkryli oni, że grzyb ten jest naturalnym źródłem witamin, głównie z grupy B, a także minerałów, takich jak: miedź, potas, cynk, żelazo czy wapń. Ponadto w owocni huby brzozowej znaleźć można:

  • polisacharydy, których głównym zadaniem jest usprawnienie komunikacji międzykomórkowej. Należą do nich przede wszystkim β-glukany;
  • fitosterole: 45% lanosterole, 25% inotodiol i 30% ergosterol, fecosterol i inne. Ich zadanie polega przede wszystkim na pobudzeniu apoptozy – zaprogramowanej śmierci komórek;
  • polifenole, czyli związki pochodzenia fenolowego, które działają przeciwutleniająco. Ich działanie antyoksydacyjne jest znacznie silniejsze niż witaminy C czy E. Do grupy tej należą: flawonoidy, kwas fenolowy, a także taniny (garbniki i lignany). Wszystkie te związki mają budowę pierścieniową. Eliminują wolne rodniki spowalniając tym samym proces starzenia się organizmu;
  • triterpeny, które są podgrupą terpenów, inaczej heksamery izoprenu. Należą do nich przede wszystkim betulina i kwas betulinowy;
  • duże ilości dysmutazy ponadtlenkowej (SOD, ang. SuperOxide Dismutase), enzymu katalizującego dysmutację anionorodnika ponadtlenkowego
  • aminokwasy: tryptofan, glicyna i cysteina. Wykazują one synergiczne działanie przeciwzakrzepowe
  • melaninę, najważniejszy barwnik, odpowiadający za pigmentację organizmów.

 

2. Jak działa Chaga?

2.1. Układ odpornościowy

Błyskoporek podkorowy jest bogatym źródłem β-glukanu. Jest to związek należący do grupy polisacharydów. Jego działanie polega na stymulowaniu produkcji leukocytów, czyli białych komórek krwi wyspecjalizowanych do ataku oraz unieszkodliwiania bakterii, wirusów oraz innych czynników chorobotwórczych. Tym samym często wskazuje się, że przyjmowanie błyskoporka podkorowego może poprawić ogólny stan zdrowia oraz odpornosć organizmu. Chaga w tym przypadku nazywana jest modulatorem odpowiedzi immunologicznej. Oddziałuje ona na układ odpornościowy na dwa różne sposoby: po pierwsze wzmacnia działanie układu w przypadku obniżonej odpornosci; po drugie, gdy odpowiedź immunologiczna jest zbyt wysoka, np. podczas chorób autoimmunologicznych, grzyb hamuje działanie układu odpornościowego.

 

2.1.1. Działanie antyoksydacyjne

W grzybach czaga w dużej ilości występuje enzym dysmutaza ponadtlenkowa (SOD, ang. SuperOxide Dismutase). Jest to związek o bardzo silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Jego działanie polega na neutralizowaniu szkodliwych efektów działania ponadtlenków, a także produktów pośrednich pochodzących z przemian metabolicznych tlenu oraz wolnych rodników. Ma to zasadnicze znaczenie dla prawidłowego działania układu odpornościowego oraz dla redukowania oznak starzenia się organizmu. Ponadto unieszkodliwianie reaktywnych form tlenu skutkuje poprawą funkcjonowania narządów wewnętrznych.

 

2.1.2. Działanie antynowotworowe

Pomimo tego, że guz brzozy od dawna wykorzystywany jest w terapiach antynowotworowych, to mechanizm jego działania nie został dokładnie poznany. Dwie właściwości tego grzyba wskazują jednak na potencjalny wpływ na rozwój i leczenie nowotworów.

Po pierwsze grzyby Chaga są bogatym źródłem betuliny oraz kwasu betulinowego, które wykazują działanie przeciwnowotworowe. Na podstawie badań udowodniono znacznie większą skuteczność działania, w niektórych przypadkach, kwasu betulinowego od jego prekursora, czyli betuliny. Na przykład ten ostatni związek słabiej hamuje proliferację komórek czerniaka, a także komórek białaczkowych i nerwiaka zarodkowego. Substancja ta nasila natomiast apoptozę komórek rakowych jelita grubego, raka piersi oraz raka płuc. Za działanie to odpowiada przede wszystkim zwiększenie przepuszczalności błon mitochondrialnych. Na szczególną uwagę zasługuje również to, że betulina hamuje ekspresję białka szoku termicznego Hsp90, odpowiedzialnego, między innymi za lekooporność wielu komórek nowotworowych.

Działanie przeciwnowotworowe kwasu betulinowego polega z kolei na hamowaniu angiogenezy komórek w obrębie zmian rakowych, na zapobieganiu proliferacji oraz na pobudzeniu apoptozy patologicznie zmienionych komórek. Skuteczność stosowania tego kwasu w terapiach antynowotworowych dotyczy przede wszystkim: czerniaka, glejaka wielopostaciowego (glioblastoma), rdzeniaka (glioblastoma), miesaka Ewinga, białaczki oraz kilku typów raka, takich jak: rak głowy, okrężnicy, piersi, prostaty i szyjki macicy.

Kolejną właściwością grzyba potwierdzającą jego antynowotworowe działanie jest to, że jego suplementacja moduluje funkcjonowanie układu immunologicznego. W związku z tym może mieć korzystny wpływ na powrót do formy osób chorych na raka, a także zwiększając odporność, może ograniczać zjawisko remisji choroby.

 

2.2. Skóra

W Inonotus obliquus w dużych ilościach występuje melanina. Jest to pigment fenolowy, który warunkuje charakterystyczne ciemne zabarwienie grzyba. Ponadto błyskoporek jest najbogatszym naturalnym źródłem tego barwnika. Udowodniono, że związek izolowany z miąższu Chaga odznacza się działaniem silnie genoprotekcyjnym.

Melanina jest pigmentem występującym w ludzkim organizmie. Znajduje się w skórze i włosach, gdzie odpowiada przede wszystkim za ich kolor. Ponadto pojawia się w naczyniówce, powodując że promienie świetlne mogą dostawać się do wnętrza oka wyłącznie przez źrenicę. Według Davida Wolfe (propagator zdrowego odżywiania i medycyny alternatywnej) suplementacja tego grzyba może poprawić wygląd, upiększyć, a także chronić skórę przed uszkodzeniami słonecznymi. W jednym ze swoich dzieł David napisał “Chaga jest bogatym źródłem melaniny. Przyjmowanie tego grzyba ogranicza możliwość powstania uszkodzeń skóry, dzięki temu że uzupełnia w niej ubytki związku pigmentacyjnego”.

Dodatkowo, suplementacja błyskoporka, a tym samym melaniny, może okazać się pomocna dla osób, u których wraz z wiekiem na skórze pojawiają się białe plamy. Zmiany te związane są z nierównomiernym rozkładem pigmentu i powstają najczęściej pod wpływem stresu czy niedoborów żywieniowych. Czasami są one wynikiem chorób genetycznych.

W grzybie Inonotus obliquus znaleźć można także polisacharydy, w tym głównie β-glukan. Związek ten jest w stanie wiązać cząsteczki wody, dzięki czemu przywraca odpowiednie nawilżenie skóry, zapewnia jej właściwe odżywienie, a także przyspiesza leczenie ran.

 

3. Jak stosować Chaga?

3.1. Dawkowanie

Błyskoporek progowy może być przyjmowany w celach leczniczych w różnych formach. Do najbardziej popularnych należą:

  • wyciąg wodno-alkoholowy: szklankę (250 ml) świeżego lub suchego surowca zalewa się 400 ml gorącego alkoholu 40% i odstawia na 14 dni, po czym mieszaninę się filtruje. Taki roztwór przyjmuje się 2 razy na dobę w ilości 15 ml, najlepiej na 2 godziny przed posiłkiem. W przypadku chorób skóry (guzy skórne i podskórne) należy stosować 30 minutowe okłady. Osoby posiadające skórę trądzikową z kolei powinny przemywać twarz 2 lub 3 razy dziennie;
  • odwar wodno-alkoholowy: 2 łyżki świeżego lub suchego surowca zalewa się 1 szklanką wody i 1 szklanką alkoholu (40%). Otrzymaną mieszaninę gotuje się przez kilka minut na wolnym ogniu, a następnie odstawia na 1 godzinę pod przykryciem. Po tym czasie roztwór należy odfiltrować i podzielić na 3 równe części, które wypija się w ciągu dnia, 2 godziny przed posiłkiem;
  • stan surowy – dwa razy dziennie spożywa się sproszkowaną czagę w ilości takiej, jaka mieści się na końcu noża. Nie popijać.

Preparaty powstałe na bazie błyskoporka należy przechowywać w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci. Należy je umieścić w szczelnych opakowaniach i chronić przed światłem oraz wilgocią.

 

3.2. Łączenie

  • aronia czarna (Photinia melanocarpa) – właściwości antyoksydacyjne;
  • liście zielonej herbaty (Camellia sinensis) – wzmacnianie układu odpornościowego

Warto jest także do wyciągów lub odwarów dołożyć miód. Zapewni on dodatkową ochronę układu odpornościowego.

 

3.3. Przeciwwskazania i skutki uboczne

Jedną z najważniejszych zalet dotyczących stosowania błyskoporka podkorowego jest brak skutków ubocznych. Podczas przyjmowania preparatów na bazie tego grzyba nie pojawiają się żadne zaburzenia chemiczne w organizmie, a także nie dochodzi do nieprawidłowości funkcjonowania gospodarki hormonalnej. Fakt, że suplementacji nie towarzyszą żadne niepożądane efekty sprawia, że grzyb jest doskonałym uzupełnieniem diety dla każdego.

Jak dotąd poznano tylko jedno przeciwwskazanie do zastosowania tego grzyba. Jest nim jednoczesne stosowanie leków immunologicznych, takich jak cyklosporyny. Są to leki o działaniu immunosupresyjnym, które podaje się pacjentom po przeszczepie. W efekcie Chaga może hamować ich działanie, prowadząc tym samym do odrzucenia transplantowanego narządu.

Ponadto ze względu na brak wystarczającej liczby badań nie zaleca się stosowania błyskoporka kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią.

Bibliografia:
Yeon-Ran K., Immunomodulatory Activity of the Water Extract from Medicinal Mushroom Inonotus obliquus, Mycobiology, 2005
Glamoclija J., Ciric A., Nikolic M., Barros L., Calhelha R.C., Ferreira I.C, Sokovic M., Chemical characterization and biological activity of Chaga (Inonotus obliquus), a medicinal “mushroom”, J. Ethnopharmacol., 2015
Szczepkowski A., Grzyby nadrzewne w innym świetle – użytkowanie owocników, Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie, 2012
Gumińska B., Wojewoda W., Grzyby i ich znaczenie, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1998
Szczepkowski A., Piętka J., Grzywacz A., Biologia i właściwości lecznicze błyskoporka podkorowego Inonotus obliquus, SYLWAN, 2013
http://maciejka.neon24.pl/post/60430,guz-brzozy-srodek-przeciwnowotworowy
https://en.wikipedia.org/wiki/Inonotus_obliquus
Youn M.J., Kim J.K., Park S.Y., Kim Y., Park C., Kim E.S., Park K.I., So H.S., Park R., Potential anticancer properties of the water extract of Inonotus [corrected] obliquus by induction of apoptosis in melanoma B16-F10 cells, J. Ethnopharmacol., 2009
Satoru A., Jun W. Masako M., Masato Y., Hideto M., Mamiko M.,Nobuyuki K., Kazuho H., Masahiro I., Continuous intake of the Chaga mushroom (Inonotus obliquus) aqueous extract suppresses cancer progression and maintains body temperature in mice, Heliyon. 2016
Grzywacz A., Piętka J., Attempts at active protection of Inonotus obliquus by inoculating birches with its mycelium, Acta Mycologica, 2006
Zdzisińska B., Szuster-Ciesielska A., Rzeski W., Kandafer-Szerszeń M., Właściwości lecznicze betuliny i kwasu betulinowego, Farm. Przegl. Nauk, 2010

Dodaj komentarz